जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 5
आयुर्दायाध्यायः
कोदंडांत्यार्धमंगंयदिसकलखगाःस्वोच्चगाज्ञेजिनांशैर्गोस्थेपूर्णंचकेंद्रेसुरपतिभृगुजौलाभगेब्जेपरायुः ॥शुक्रेमीनेतनुस्थेनिधनगृहगतेसौम्यदृष्टेसुधांशौजीवेकेंद्रेशतंस्यादथतनुगृहपेछिद्रगेपुष्करेब्जे ॥ ८ ॥
उदय राशि धनु का अंतिम आधा भाग है। सभी ग्रह अपनी उच्च राशियों में हैं, और बुध वृष राशि में 24 अंश पर है। तब आयु पूरी होती है। गुरु और शुक्र केंद्र भावों में हैं, और चंद्रमा ग्यारहवें भाव में है। तब जातक को आयु की सबसे ऊँची सीमा मिलती है। शुक्र मीन राशि में पहले भाव में है। चंद्रमा आठवें भाव में है, और अच्छे ग्रह उसे देखते हैं। गुरु केंद्र भाव में है। तब आयु 100 वर्ष होती है। आगे: पहले भाव का स्वामी आठवें भाव में है, और चंद्रमा दसवें भाव में है। नियम अगले श्लोक में आगे चलता है।
सरल अर्थ: धनु के अंतिम भाग का उदय और उच्च राशियों के ग्रह पूरी आयु देते हैं। दूसरे नियम 100 वर्ष देते हैं।
वागीशेवीर्ययुक्तेनवमभवनगाःसर्वखेटाःशतायुःकर्केंगेजीवचंद्रौसहजरिपुभवेसत्कविज्ञौचकेंद्रे ॥
बलवान गुरु और नौवें भाव में सब ग्रह 100 वर्ष देते हैं। एक और नियम 85 वर्ष देता है।
क्रूराःसौम्यांशयाताउपचयगृहगाःकातराःकंटकस्थाःसौम्याव्योमार्कसंख्यायदितनुपकुजौरंध्रगौनोपरायुः ॥
बढ़ने वाले भावों में कमज़ोर बुरे ग्रह और केंद्र भावों में अच्छे ग्रह सबसे ऊँची आयु, 120 वर्ष देते हैं।
युग्मर्क्षांशंगतावाव्ययधनगृहगाश्चेच्छुभाःशीतभानुःसंपूर्णोलग्नयायीशतमिहजनितामिंदिरामंदिरंस्यात् ॥
अच्छे ग्रह ठीक जगह हों और पूर्ण चंद्रमा पहले भाव में हो तो 100 वर्ष और धन मिलता है।