जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 5
आयुर्दायाध्यायः
सारंगस्यांत्यभागेयदिवपुषिगतेचाद्यभागेचकेंद्रेसौम्यैःखेटैःशतंस्याद्वसुसहजसुखेस्याच्चिरायुःसमस्तैः ॥लग्नात्प्रालेयभानोर्निधनसदनपेरिःफकेंद्रेष्टविंशत्केंद्रेसौम्यग्रहोनेयदिमृतिभवनेकश्चिदास्तेखरामाः ॥ १८ ॥
उदय बिंदु मकर के अंतिम भाग में है, या उसके पहले भाग में। अच्छे ग्रह केंद्र भावों में हैं। तब आयु 100 वर्ष होती है। सभी ग्रह आठवें, तीसरे और चौथे भाव में हैं। तब आयु लंबी होती है। उदय राशि या चंद्रमा से गिनो। आठवें भाव का स्वामी बारहवें भाव में या केंद्र भाव में है। तब आयु 28 वर्ष हो सकती है। केंद्र भाव में कोई अच्छा ग्रह नहीं है, और आठवें भाव में कोई ग्रह है। तब आयु 30 वर्ष हो सकती है।
सरल अर्थ: मकर के उदय में केंद्र भावों के अच्छे ग्रह 100 वर्ष देते हैं। बुरी जगह बैठा आठवें भाव का स्वामी 28 वर्ष दे सकता है।
क्षीणेप्रालेयभानौयदिखलखचरोमृत्युगोमृत्युनाथःकेंद्रस्थोलग्ननाथोनिजबलरहितःखाश्वितुल्यंतदायुः ॥
क्षीण चंद्रमा, आठवें भाव में बुरा ग्रह और कमज़ोर पहले भाव का स्वामी 20 वर्ष दे सकते हैं।
हीनौस्वर्भानुनावायदिहिममहसाव्योमनेत्रप्रमाणंकेंद्रस्थौसूर्यमंदौयदिवपुषिकुजःपुष्पबाणांकुशंस्यात् ॥
यहाँ कुछ नियम 20 वर्ष देते हैं। दूसरे बहुत कम आयु के खतरे की चेतावनी देते हैं।
यत्संप्रोक्तंयोगजंपूर्वमायुर्होरापारावारपारंगमज्ञैः ॥
यह आयु पर पुरानी शिक्षा का सार है, अच्छे आचरण वाले लोगों के लिए।