जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 5
आयुर्दायाध्यायः
क्रूराःसौम्यांशयाताउपचयगृहगाःकातराःकंटकस्थाःसौम्याव्योमार्कसंख्यायदितनुपकुजौरंध्रगौनोपरायुः ॥केंद्रेलग्नेशजीवौनवसुतनिधनेकंटकेनोखलाख्याःसंपूर्णंपापखेटायदिगुरुजलगाजीवभावेचसौम्याः ॥ १० ॥
बुरे ग्रह कमज़ोर हैं और अच्छे ग्रहों के नवांश (राशि का नौवाँ भाग) में हैं। वे तीसरे, छठे, दसवें और ग्यारहवें भाव में बैठे हैं। अच्छे ग्रह केंद्र भावों में हैं। पहले भाव का स्वामी और मंगल आठवें भाव में नहीं हैं। तब आयु सबसे ऊँची, 120 वर्ष होती है। पहले भाव का स्वामी और गुरु केंद्र भावों में हैं। नौवें, पाँचवें या आठवें भाव में, या केंद्र भाव में कोई बुरा ग्रह नहीं है। तब आयु पूरी होती है। आगे: बुरे ग्रह गुरु की राशियों में या जल राशियों में हैं, और अच्छे ग्रह गुरु की राशि में हैं। नियम अगले श्लोक में आगे चलता है। (यहाँ हमारा पाठ साफ़ नहीं है: इस आख़िरी नियम में ग्रह कहाँ बैठे हैं, इसके शब्द।)
सरल अर्थ: बढ़ने वाले भावों में कमज़ोर बुरे ग्रह और केंद्र भावों में अच्छे ग्रह सबसे ऊँची आयु, 120 वर्ष देते हैं।
युग्मर्क्षांशंगतावाव्ययधनगृहगाश्चेच्छुभाःशीतभानुःसंपूर्णोलग्नयायीशतमिहजनितामिंदिरामंदिरंस्यात् ॥
अच्छे ग्रह ठीक जगह हों और पूर्ण चंद्रमा पहले भाव में हो तो 100 वर्ष और धन मिलता है।
इंदावापोक्लिमस्थेतदनुतनुपतौनिर्बलेपापदृष्टेदंतैस्तुल्यंततोर्कःखलखगविवरेलग्नगोब्जस्त्रिसंख्यम् ॥
कमज़ोर पहले भाव के स्वामी को बुरे ग्रह देखें तो 32 वर्ष हो सकते हैं। कुछ नियम बहुत कम आयु की चेतावनी देते हैं।
रामाब्दंस्याल्लयेशेवपुषिचनिधनंसौम्यहीनंखवेदालग्नेशोरंध्रयातोवपुषिनिधनपःस्यान्नृणांबाणसंख्यम् ॥
पहले और आठवें भाव के स्वामी जगह बदलें तो बहुत कम आयु हो सकती है। दूसरे नियम 40 या 44 देते हैं।