जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 5
आयुर्दायाध्यायः
वागीशेहीनवीर्येव्ययतनुजगतेयामिनीशेखशैलाधर्मेसर्वैःपरायुःखगखललवगैःकेंद्रयातैरशीतिः ॥क्रूरैःक्रूरर्क्षयातैःशुभभवनगतैःसौम्यखेटैःसवीर्यैर्लग्नेशेस्यात्परायुःसुतभवनगतैःषष्टिरायुर्नराणाम् ॥ १७ ॥
आगे: गुरु कमज़ोर है, और चंद्रमा बारहवें या पाँचवें भाव में है। तब आयु 70 वर्ष होती है। सभी ग्रह नौवें भाव में हैं। तब आयु सबसे ऊँची होती है। केंद्र भावों में बैठे ग्रह बुरे ग्रहों के नवांश (राशि का नौवाँ भाग) में हैं। तब आयु 80 वर्ष होती है। बुरे ग्रह बुरे ग्रहों की राशियों में हैं। अच्छे ग्रह अच्छे ग्रहों की राशियों में बलवान हैं। पहले भाव का स्वामी बलवान है। तब आयु सबसे ऊँची होती है। अगर वे अच्छे ग्रह पाँचवें भाव में हों, तो आयु 60 वर्ष होती है।
सरल अर्थ: नौवें भाव में सब ग्रह सबसे ऊँची आयु देते हैं। कमज़ोर गुरु और बुरी जगह बैठा चंद्रमा 70 वर्ष देते हैं।
सारंगस्यांत्यभागेयदिवपुषिगतेचाद्यभागेचकेंद्रेसौम्यैःखेटैःशतंस्याद्वसुसहजसुखेस्याच्चिरायुःसमस्तैः ॥
मकर के उदय में केंद्र भावों के अच्छे ग्रह 100 वर्ष देते हैं। बुरी जगह बैठा आठवें भाव का स्वामी 28 वर्ष दे सकता है।
क्षीणेप्रालेयभानौयदिखलखचरोमृत्युगोमृत्युनाथःकेंद्रस्थोलग्ननाथोनिजबलरहितःखाश्वितुल्यंतदायुः ॥
क्षीण चंद्रमा, आठवें भाव में बुरा ग्रह और कमज़ोर पहले भाव का स्वामी 20 वर्ष दे सकते हैं।
हीनौस्वर्भानुनावायदिहिममहसाव्योमनेत्रप्रमाणंकेंद्रस्थौसूर्यमंदौयदिवपुषिकुजःपुष्पबाणांकुशंस्यात् ॥
यहाँ कुछ नियम 20 वर्ष देते हैं। दूसरे बहुत कम आयु के खतरे की चेतावनी देते हैं।