जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 5
आयुर्दायाध्यायः
रामाब्दंस्याल्लयेशेवपुषिचनिधनंसौम्यहीनंखवेदालग्नेशोरंध्रयातोवपुषिनिधनपःस्यान्नृणांबाणसंख्यम् ॥नक्रेतिग्मांशुमंदौसहजरिपुगतौकंटकेरंध्रनाथेपारावाराब्धिसंख्यंतदनुशुभखगाःसल्लवर्क्षेऽत्रखाग्निः ॥ १३ ॥
यह कर्क का नियम पूरा होता है: तब आयु 3 वर्ष हो सकती है। आठवें भाव का स्वामी पहले भाव में है, और आठवें भाव में कोई अच्छा ग्रह नहीं है। तब आयु 40 वर्ष हो सकती है। पहले भाव का स्वामी आठवें भाव में है, और आठवें भाव का स्वामी पहले भाव में है। तब आयु केवल 5 वर्ष हो सकती है। उदय राशि मकर है। सूर्य और शनि तीसरे और छठे भाव में हैं। आठवें भाव का स्वामी केंद्र भाव में है। तब आयु 44 वर्ष हो सकती है। उसके बाद, अच्छी राशियों में और अच्छे नवांश (राशि का नौवाँ भाग) में अच्छे ग्रह यहाँ 30 वर्ष देते हैं। (यहाँ हमारा पाठ साफ़ नहीं है: ये 30 वर्ष अकेले हैं या 44 में जुड़ते हैं।)
सरल अर्थ: पहले और आठवें भाव के स्वामी जगह बदलें तो बहुत कम आयु हो सकती है। दूसरे नियम 40 या 44 देते हैं।
क्रूरैर्दृष्टेंगनाथेयदिशुभविहगावीर्यवंतःसुधांशौसंस्थेसौम्येगणेचेद्गुणमुनितुलितंरंध्रगैर्मध्यमायुः ॥
बुरे ग्रह पहले भाव के स्वामी को देखें, पर अच्छे ग्रह बलवान हों, तो 73 वर्ष। दोनों स्वभाव वाली राशि के पहले भाव में शनि 25 वर्ष दे सकता है।
कर्केंगेसप्तसप्तौखलविहगयुतेपुष्करस्थेद्विजेशेकेंद्रेयातेसुरेज्येशरविशिखमितंपुष्करेनीरगेवा ॥
कर्क के पहले भाव में सूर्य और केंद्र भाव में गुरु 55 वर्ष देते हैं।
शन्यंशेलग्ननाथेभुजगशरमितंस्यादथोसौम्यखेटारंध्रोनादेहनाथोव्ययरिपुनिधनेपापयुक्षष्टिरायुः ॥
शनि के नवांश में पहले भाव का स्वामी 58 वर्ष दे सकता है। कई कमज़ोर स्थितियाँ वर्ष दे सकती हैं।