मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
त्रित्रित्रीष्वनलार्थरामहुतभुग्भेष्वर्कभुक्तादसत्सद्भूयः कृषिभैर्विवारुणहरींद्रैर्बीजवापः शुभः । सूर्यर्क्षादितृतीयतोतिधृतितश्चाष्टाष्टभिः सत्फलः प्रोक्तोन्यैः फणिसप्तमाद्रविमितैस्तच्छेदनं वापभैः ॥ ६ ॥
सूर्य जिस नक्षत्र में है, वहाँ से नक्षत्र गिनें। उन्हें 3, 3, 3, 5, 3, 5, 3 और 3 के समूहों में लें। जुताई के लिए ये समूह बारी-बारी से बुरे और अच्छे हैं। बीज बोना जुताई वाले नक्षत्रों में शुभ है, पर शतभिषा, श्रवण या ज्येष्ठा में नहीं। दूसरे लोग सूर्य के नक्षत्र को पहला गिनते हैं। उनके लिए तीसरे से आठ नक्षत्र और उन्नीसवें से आठ नक्षत्र अच्छा फल देते हैं। फ़सल की कटाई आश्लेषा से सातवें नक्षत्र से शुरू होने वाले 12 नक्षत्रों में अच्छी है। बुवाई वाले नक्षत्र कटाई के लिए भी अच्छे हैं।
सरल अर्थ: जुताई और बुवाई के लिए सूर्य के नक्षत्र से गिनें। कटाई बुवाई वाले नक्षत्रों में करें।
मेथिं क्षीरतरोरुफानुरहितैरुद्वाहभै रोपयेदन्नप्राशनवद्वसंतशरदोः प्रोक्तं नवान्नं बुधैः । मैत्रार्कांत्यवसूत्तरेज्यवरुणैः सेंद्रैः शुभं नर्तनं लग्नेज्ञे गुरुवीक्षिते हिबुकगैः सौम्यैश्च संगीतकम् ॥ ७ ॥
खलिहान का खंभा विवाह वाले नक्षत्रों में गाड़ें। नया अन्न वसंत या शरद में खाएँ। नाच-गाना शुभ नक्षत्रों में करें।
द्वीशार्केंद्वदितीज्यवासवशिवाश्व्यंत्याग्निपाशींद्रभैः पूर्वाभिः शुभदा विसिंहभतनौ नानापशूनां क्रिया । वारेष्वर्कचतुर्षु कोत्तरहरित्वाष्ट्रेष्वमारिक्तयोरष्टम्यां न हितोदिता स्वभगभे न स्याद्भदोषः किल ॥ ८ ॥
पशुओं का काम इन नक्षत्रों में करें, सिंह लग्न में नहीं। कुछ दिन, नक्षत्र और तिथियाँ बुरी हैं।
द्व्यादित्यद्विवसुस्थिराश्विभमृदुस्वात्यर्कभैर्ज्ञत्रयार्काराह्नीज्यभृगूदये द्विकमदेष्विंदौ क्रियाश्वी हिता । तत्राप्यर्कभतः क्रमात्तिथिमितैः पश्चात्रिभिः साभिजिच्छस्ता या नृसमा तदुक्तभमुखैः कार्या परैभिर्बुधैः ॥ ९ ॥
घोड़ों का काम इन नक्षत्रों और दिनों में करें। चंद्रमा अच्छी जगह हो और गुरु या शुक्र उदय हो।