मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
मंदारान्यदिने मृदुध्रुवचरक्षिप्रैर्वलक्षे सुधा योगेभेषजमाचरेत्सुमृतिकेंद्रारिव्ययांगे भिषक् । तद्दद्यादिह विध्रुवेंदुतनयप्रद्योतने रोगिणे सृक्स्रावव्रणकर्म सूर्यकुजयोरह्नीह केंद्रस्थयोः ॥ १२ ॥
दवा शनिवार और मंगलवार को छोड़कर किसी और दिन शुरू करें। मृदु, स्थिर, चर या क्षिप्र नक्षत्र लें। यह महीने के शुक्ल पक्ष में करें। सुधा योग (शुभ या अशुभ दिन का मेल) चल रहा हो। लग्न (उदय राशि) ऐसा चुनें कि ये भाव अच्छी हालत में रहें। आठवाँ, छठा, बारहवाँ और केंद्र (पहला, चौथा, सातवाँ, दसवाँ भाव)। वैद्य बीमार को दवा देता है। इसके लिए स्थिर नक्षत्र, बुधवार और रविवार टालें। खून निकालना और घाव का इलाज रविवार या मंगलवार को होता है। तब सूर्य और मंगल केंद्रों में हों।
सरल अर्थ: दवा शुक्ल पक्ष में अच्छे नक्षत्रों में शुरू करें। खून निकालना और घाव का इलाज रविवार या मंगलवार को करें।
शास्त्रीय मत, चिकित्सा सलाह नहीं।
याम्याहित्रयवायुमूलजलपोपांत्येंद्रहस्तांबुभे शांत्याजद्विपयोर्नृपैर्नवदिनैरन्यत्र रुग्णो विरुक् । आदित्याह्यनिलध्रुवांत्यपितृभे शुक्रेंदुवारे गदत्यक्तस्नानमनिष्टमिष्टमशुभे भादौ खलास्तस्थिरे ॥ १३ ॥
कुछ नक्षत्र बताते हैं कि बीमारी कितने दिन चलेगी। बीमारी के बाद का स्नान बुरे नक्षत्र में करें, शुक्रवार या सोमवार को नहीं।
द्रव्यं संव्यवहारतो लघुचरैर्योज्यं चरांगे बुधे धर्माष्टात्मजगेऽथ तस्य हरणे हस्तो रविर्ज्ञः कुजः । संक्रांतिर्भरणी त्रिपुष्करयमौ कुंभांत्ययोश्चंद्रमा वृद्धिश्चेति शुभाविदून इह यत्कुर्यादृणं तत्स्थिरम् ॥ १४ ॥
क्षिप्र और चर नक्षत्रों में उधार दें। कर्ज़ इन दिनों में चुकाएँ, पर तब लिया कर्ज़ टिका रह सकता है।
तीक्ष्णोग्रध्रुवमिश्रवायुषु धनं नष्टादिकं नैतिकाद्भेऽब्ध्याप्ते त्रिखशेषयोर्नगतमेत्यंत्यांबुशुद्धौ क्षिपेत् । विद्यां प्रोक्तवदिष्टदेवतिथिभेऽथ द्वीशमूलध्रुवैर्मृद्वश्वीज्यकरांबुपैः सुजलखाब्जांगे तरून् रोपयेत् ॥ १५ ॥
कुछ नक्षत्रों में खोया पैसा शायद वापस न आए। पेड़ अच्छे नक्षत्रों में लगाएँ, जल राशि उदय हो।