मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
द्वीशार्केंद्वदितीज्यवासवशिवाश्व्यंत्याग्निपाशींद्रभैः पूर्वाभिः शुभदा विसिंहभतनौ नानापशूनां क्रिया । वारेष्वर्कचतुर्षु कोत्तरहरित्वाष्ट्रेष्वमारिक्तयोरष्टम्यां न हितोदिता स्वभगभे न स्याद्भदोषः किल ॥ ८ ॥
तरह-तरह के पशुओं का काम विशाखा, हस्त, मृगशिरा और पुनर्वसु में अच्छा है। पुष्य, धनिष्ठा, आर्द्रा, अश्विनी और रेवती भी अच्छे हैं। कृत्तिका, शतभिषा, ज्येष्ठा और तीनों पूर्वा भी अच्छे हैं। उदय राशि सिंह न हो। रविवार से शुरू होने वाले चार दिन अच्छे नहीं कहे गए हैं। रोहिणी, तीनों उत्तरा, श्रवण या चित्रा में यह अच्छा नहीं है। अमावस्या, रिक्ता तिथि (खाली तिथि) या अष्टमी तिथि को यह अच्छा नहीं है। कहते हैं कि पशु के अपने नक्षत्र में उस नक्षत्र का दोष (कमी) नहीं गिना जाता।
सरल अर्थ: पशुओं का काम इन नक्षत्रों में करें, सिंह लग्न में नहीं। कुछ दिन, नक्षत्र और तिथियाँ बुरी हैं।
द्व्यादित्यद्विवसुस्थिराश्विभमृदुस्वात्यर्कभैर्ज्ञत्रयार्काराह्नीज्यभृगूदये द्विकमदेष्विंदौ क्रियाश्वी हिता । तत्राप्यर्कभतः क्रमात्तिथिमितैः पश्चात्रिभिः साभिजिच्छस्ता या नृसमा तदुक्तभमुखैः कार्या परैभिर्बुधैः ॥ ९ ॥
घोड़ों का काम इन नक्षत्रों और दिनों में करें। चंद्रमा अच्छी जगह हो और गुरु या शुक्र उदय हो।
भद्रासंक्रमपातवैधृतिसितेज्यार्कारषष्ठ्यादिषु श्राद्धाहे प्रतिपद्द्वये परिहरेद्धेतुं विनाभ्यंजनम् । मांगल्यं विजयोत्सवोब्दवदनं दीपावलीहेतवोऽभ्यंगस्य कथितादितैलमनसन्निंद्येऽह्नि नित्येऽखिलम् ॥ १० ॥
इन दिनों में तेल स्नान टालें, जब तक कोई उत्सव या शुभ कर्म न हो।
दिग्विश्वाद्रिदृगंकदर्शतिथिषु स्नानं न धात्रीफलैः श्रीकामोऽथ बुधांबुपर्क्षपितृभाभ्यंगात्पतिघ्न्यंगना । पुत्री सोमदिने प्रसूर्यमपितृत्वाष्ट्रेंद्रमिश्रांबुपक्रव्यादेश्वरभे कुपुत्रहरिजे स्नायान्निशास्येऽपि न ॥ ११ ॥
आँवले से स्नान के लिए कुछ तिथियाँ बुरी हैं। स्त्री के तेल स्नान के लिए कुछ दिन और नक्षत्र बुरे हैं।