मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
प्रेतज्वालनशय्यकावितनने स्तंभोच्छ्रयं याम्यदिग्यानं काष्ठतृणोच्चयं परिहरेत्कुंभद्वयस्थे विधौ । सेवेष्टा ध्रुववारुणांत्यवसुभैः खाये रवौ वा कुजे संन्यासस्थिरभे खलैर्गतबलैः षष्ठांत्यगे भार्गवे ॥ ४ ॥
जब चंद्रमा कुंभ या मीन में हो, तब शव का दाह न करें। बिस्तर भी न बनाएँ। खंभा खड़ा करना और दक्षिण की यात्रा भी टालें। लकड़ी और घास का ढेर लगाना भी टालें। मालिक की नौकरी लेना स्थिर नक्षत्रों में अच्छा है रोहिणी और तीनों उत्तरा। शतभिषा, रेवती और धनिष्ठा भी अच्छे हैं। सूर्य या मंगल दसवें या ग्यारहवें भाव में हों। संन्यास (संसार छोड़ना) स्थिर राशि में लें। पाप ग्रह कमज़ोर हों। शुक्र छठे या बारहवें भाव में हो।
सरल अर्थ: चंद्रमा कुंभ या मीन में हो तो दाह, बिस्तर बनाना, खंभा, दक्षिण यात्रा और लकड़ी का ढेर टालें।
उद्वाहर्क्षचरद्विपेंद्रलघुभत्वाष्ट्रैः शुभा स्यात्कृषिर्व्यार्किज्ञारखगाह्नि युग्मझषगोकन्याविलग्ने तिथौ । व्यंकौजे सदिशि प्रणम्य खगभूमुख्यान् सिताच्छादनः स्वर्णोद्घृष्टहलं समुष्कसुवृषैः सौमीं पटुस्त्रिर्नयेत् ॥ ५ ॥
अच्छे नक्षत्र, अच्छे लग्न और विषम तिथि में जुताई करें। देवों को प्रणाम करें और तीन बार उत्तर की ओर हल चलाएँ।
त्रित्रित्रीष्वनलार्थरामहुतभुग्भेष्वर्कभुक्तादसत्सद्भूयः कृषिभैर्विवारुणहरींद्रैर्बीजवापः शुभः । सूर्यर्क्षादितृतीयतोतिधृतितश्चाष्टाष्टभिः सत्फलः प्रोक्तोन्यैः फणिसप्तमाद्रविमितैस्तच्छेदनं वापभैः ॥ ६ ॥
जुताई और बुवाई के लिए सूर्य के नक्षत्र से गिनें। कटाई बुवाई वाले नक्षत्रों में करें।
मेथिं क्षीरतरोरुफानुरहितैरुद्वाहभै रोपयेदन्नप्राशनवद्वसंतशरदोः प्रोक्तं नवान्नं बुधैः । मैत्रार्कांत्यवसूत्तरेज्यवरुणैः सेंद्रैः शुभं नर्तनं लग्नेज्ञे गुरुवीक्षिते हिबुकगैः सौम्यैश्च संगीतकम् ॥ ७ ॥
खलिहान का खंभा विवाह वाले नक्षत्रों में गाड़ें। नया अन्न वसंत या शरद में खाएँ। नाच-गाना शुभ नक्षत्रों में करें।