मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
मेथिं क्षीरतरोरुफानुरहितैरुद्वाहभै रोपयेदन्नप्राशनवद्वसंतशरदोः प्रोक्तं नवान्नं बुधैः । मैत्रार्कांत्यवसूत्तरेज्यवरुणैः सेंद्रैः शुभं नर्तनं लग्नेज्ञे गुरुवीक्षिते हिबुकगैः सौम्यैश्च संगीतकम् ॥ ७ ॥
मेथि (खलिहान का खंभा) दूध वाले पेड़ की लकड़ी से बनाकर गाड़ें। विवाह वाले नक्षत्र लें, पर उत्तरा फाल्गुनी या अनुराधा नहीं। विद्वान कहते हैं कि नया अन्न खाना अन्नप्राशन (पहली बार चावल खिलाना) जैसा है। यह वसंत या शरद ऋतु में करें। नाच अनुराधा, हस्त, रेवती और धनिष्ठा में अच्छा है। तीनों उत्तरा, पुष्य, शतभिषा और ज्येष्ठा भी अच्छे हैं। संगीत के लिए बुध लग्न (उदय राशि) में हो। गुरु उस पर दृष्टि (ग्रह की नज़र) डाले। शुभ ग्रह चौथे भाव में हों।
सरल अर्थ: खलिहान का खंभा विवाह वाले नक्षत्रों में गाड़ें। नया अन्न वसंत या शरद में खाएँ। नाच-गाना शुभ नक्षत्रों में करें।
द्वीशार्केंद्वदितीज्यवासवशिवाश्व्यंत्याग्निपाशींद्रभैः पूर्वाभिः शुभदा विसिंहभतनौ नानापशूनां क्रिया । वारेष्वर्कचतुर्षु कोत्तरहरित्वाष्ट्रेष्वमारिक्तयोरष्टम्यां न हितोदिता स्वभगभे न स्याद्भदोषः किल ॥ ८ ॥
पशुओं का काम इन नक्षत्रों में करें, सिंह लग्न में नहीं। कुछ दिन, नक्षत्र और तिथियाँ बुरी हैं।
द्व्यादित्यद्विवसुस्थिराश्विभमृदुस्वात्यर्कभैर्ज्ञत्रयार्काराह्नीज्यभृगूदये द्विकमदेष्विंदौ क्रियाश्वी हिता । तत्राप्यर्कभतः क्रमात्तिथिमितैः पश्चात्रिभिः साभिजिच्छस्ता या नृसमा तदुक्तभमुखैः कार्या परैभिर्बुधैः ॥ ९ ॥
घोड़ों का काम इन नक्षत्रों और दिनों में करें। चंद्रमा अच्छी जगह हो और गुरु या शुक्र उदय हो।
भद्रासंक्रमपातवैधृतिसितेज्यार्कारषष्ठ्यादिषु श्राद्धाहे प्रतिपद्द्वये परिहरेद्धेतुं विनाभ्यंजनम् । मांगल्यं विजयोत्सवोब्दवदनं दीपावलीहेतवोऽभ्यंगस्य कथितादितैलमनसन्निंद्येऽह्नि नित्येऽखिलम् ॥ १० ॥
इन दिनों में तेल स्नान टालें, जब तक कोई उत्सव या शुभ कर्म न हो।