मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
धार्यं वस्वदितीनपंचगुरुभाश्व्यंत्यध्रुवैर्ज्ञत्रये ज्ञोने क्षाल्यमिहाखुभक्षितमसन्मध्यत्रिभागेंऽबरम् । स्त्रीरक्तांबरभूषणेऽत्र बिभृयाद्व्यादित्यपुष्यध्रुवे श्वेतेब्जोरुणरुक्मयोः कुजरवी कृष्णे शनिः शस्यते ॥ २ ॥
नए कपड़े धनिष्ठा, पुनर्वसु और हस्त से आगे के पाँच नक्षत्रों हस्त, चित्रा, स्वाति, विशाखा और अनुराधा में पहनें। पुष्य, अश्विनी, रेवती और स्थिर नक्षत्र भी अच्छे हैं। इन्हें बुधवार, गुरुवार या शुक्रवार को पहनें। कपड़े बुधवार को छोड़कर किसी भी दिन धोएँ। जिस कपड़े के बीच के तिहाई हिस्से को चूहों ने खाया हो, वह बुरा है। स्त्री इन नक्षत्रों में लाल कपड़े और गहने पहन सकती है। लेकिन पुनर्वसु, पुष्य या स्थिर नक्षत्रों में नहीं। सफ़ेद कपड़े के लिए सोमवार अच्छा कहा गया है। लाल कपड़े के लिए मंगलवार। सोना पहनने के लिए रविवार। काले कपड़े के लिए शनिवार।
सरल अर्थ: नए कपड़े इन नक्षत्रों में बुधवार, गुरुवार या शुक्रवार को पहनें। हर रंग का अपना शुभ दिन है।
वस्त्रोक्तैर्व्यनिलद्वयाश्विभिरगेंगे नुर्विभूषा हिता विप्राज्ञोत्सवलब्धिषूदितमनुक्तेऽपीष्टकृद्धारणम् । मैत्रार्कानिलमूलदस्रहरिभेंद्वीज्याजपादोत्तरे पण्यानां क्रयविक्रयौ घटपरर्द्ध्यंगे स्वशुद्धौ तनु ॥ ३ ॥
गहने कपड़ों वाले नक्षत्रों में स्थिर लग्न में पहनें। इन नक्षत्रों में व्यापार करें, कुंभ लग्न में नहीं।
प्रेतज्वालनशय्यकावितनने स्तंभोच्छ्रयं याम्यदिग्यानं काष्ठतृणोच्चयं परिहरेत्कुंभद्वयस्थे विधौ । सेवेष्टा ध्रुववारुणांत्यवसुभैः खाये रवौ वा कुजे संन्यासस्थिरभे खलैर्गतबलैः षष्ठांत्यगे भार्गवे ॥ ४ ॥
चंद्रमा कुंभ या मीन में हो तो दाह, बिस्तर बनाना, खंभा, दक्षिण यात्रा और लकड़ी का ढेर टालें।
उद्वाहर्क्षचरद्विपेंद्रलघुभत्वाष्ट्रैः शुभा स्यात्कृषिर्व्यार्किज्ञारखगाह्नि युग्मझषगोकन्याविलग्ने तिथौ । व्यंकौजे सदिशि प्रणम्य खगभूमुख्यान् सिताच्छादनः स्वर्णोद्घृष्टहलं समुष्कसुवृषैः सौमीं पटुस्त्रिर्नयेत् ॥ ५ ॥
अच्छे नक्षत्र, अच्छे लग्न और विषम तिथि में जुताई करें। देवों को प्रणाम करें और तीन बार उत्तर की ओर हल चलाएँ।