मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
वस्त्रोक्तैर्व्यनिलद्वयाश्विभिरगेंगे नुर्विभूषा हिता विप्राज्ञोत्सवलब्धिषूदितमनुक्तेऽपीष्टकृद्धारणम् । मैत्रार्कानिलमूलदस्रहरिभेंद्वीज्याजपादोत्तरे पण्यानां क्रयविक्रयौ घटपरर्द्ध्यंगे स्वशुद्धौ तनु ॥ ३ ॥
पुरुष के गहने कपड़ों के लिए बताए नक्षत्रों में अच्छे हैं। लेकिन स्वाति, विशाखा और अश्विनी छोड़ दें। लग्न (उदय राशि) स्थिर राशि हो। ब्राह्मण के कहने पर, किसी उत्सव में या किसी लाभ के रूप में कुछ मिल सकता है। तब उसे पहनना अच्छा है, चाहे वह समय यहाँ न बताया गया हो। सामान की खरीद और बिक्री अनुराधा, हस्त, स्वाति, मूल और अश्विनी में अच्छी है। श्रवण, मृगशिरा, पुष्य, पूर्वा भाद्रपद और तीनों उत्तरा भी अच्छे हैं। लग्न उपचय (बढ़ने वाला भाव) वाली राशि हो, पर कुंभ न हो। यह तब करें जब समय आपके लिए साफ़ हो।
सरल अर्थ: गहने कपड़ों वाले नक्षत्रों में स्थिर लग्न में पहनें। इन नक्षत्रों में व्यापार करें, कुंभ लग्न में नहीं।
प्रेतज्वालनशय्यकावितनने स्तंभोच्छ्रयं याम्यदिग्यानं काष्ठतृणोच्चयं परिहरेत्कुंभद्वयस्थे विधौ । सेवेष्टा ध्रुववारुणांत्यवसुभैः खाये रवौ वा कुजे संन्यासस्थिरभे खलैर्गतबलैः षष्ठांत्यगे भार्गवे ॥ ४ ॥
चंद्रमा कुंभ या मीन में हो तो दाह, बिस्तर बनाना, खंभा, दक्षिण यात्रा और लकड़ी का ढेर टालें।
उद्वाहर्क्षचरद्विपेंद्रलघुभत्वाष्ट्रैः शुभा स्यात्कृषिर्व्यार्किज्ञारखगाह्नि युग्मझषगोकन्याविलग्ने तिथौ । व्यंकौजे सदिशि प्रणम्य खगभूमुख्यान् सिताच्छादनः स्वर्णोद्घृष्टहलं समुष्कसुवृषैः सौमीं पटुस्त्रिर्नयेत् ॥ ५ ॥
अच्छे नक्षत्र, अच्छे लग्न और विषम तिथि में जुताई करें। देवों को प्रणाम करें और तीन बार उत्तर की ओर हल चलाएँ।
त्रित्रित्रीष्वनलार्थरामहुतभुग्भेष्वर्कभुक्तादसत्सद्भूयः कृषिभैर्विवारुणहरींद्रैर्बीजवापः शुभः । सूर्यर्क्षादितृतीयतोतिधृतितश्चाष्टाष्टभिः सत्फलः प्रोक्तोन्यैः फणिसप्तमाद्रविमितैस्तच्छेदनं वापभैः ॥ ६ ॥
जुताई और बुवाई के लिए सूर्य के नक्षत्र से गिनें। कटाई बुवाई वाले नक्षत्रों में करें।