मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
ईशानाहिबलौ हरेः शयनपर्यावर्तने नैत्यके याने जीर्णगृहेऽवरोहदमनारोपे पवित्रार्पणे । चातुर्मास्यविधौ न जीवसितयोर्मूढत्वदोषोष्टकासूत्साहांबरधारणेषु गदितो गर्भादिसप्तस्वपि ॥ १८ ॥
ईशान और नागों को चढ़ावा। विष्णु का सोना और करवट बदलना। रोज़ के कर्म, यात्रा और पुराना घर। अवरोह (नीचे उतारने का कर्म), दमन के पौधे का चढ़ावा और पवित्र (पवित्र धागे की माला) का चढ़ावा। चातुर्मास्य (चार महीने के व्रत) के कर्म। इन सबमें गुरु या शुक्र का अस्त होना कोई दोष (कमी) नहीं है। अष्टका (पितरों के चढ़ावे के दिन) के कर्मों, उत्सवों और नए कपड़े पहनने में भी नहीं। गर्भ से शुरू होने वाले सात संस्कारों के लिए भी यही कहा गया है।
सरल अर्थ: इन कर्मों, उत्सवों और पहले सात संस्कारों में गुरु या शुक्र का अस्त होना मायने नहीं रखता।
उद्वाहर्क्षहरित्रयादितिहयेज्यर्क्षैस्तडागादयो ज्ञेज्याब्जैस्तनुगैः सिते दशमगे सिध्यंति सद्वासरे । राजेक्षा श्रवणत्रयध्रुवमृदुक्षिप्रैः स्वकेंद्रायगैः सौम्यैः शांतिकपौष्टिके सचरभैरेतैः सुधर्मोदये ॥ १६ ॥
तालाब खुदवाएँ और राजा से मिलें अच्छे नक्षत्रों में। शांति और पुष्टि के कर्म अच्छे ग्रहों की अच्छी स्थिति में करें।
दिव्यं नैव मलिम्लुचे विधुसितेज्यास्ते रवावष्टमे मंदाराह्नि खलोदये स्थिरतनौ कुर्यात्कृतेऽदोऽन्यथा । श्रीशैलग्रहणायनेषु विषुवे संकीर्णजातावुपाकृत्युत्सर्गवधूप्रवेशनगयागोदासु नित्याब्दिके ॥ १७ ॥
इन समयों में दिव्य परीक्षा टालें। कुछ यात्राओं और कर्मों में अस्त गुरु या शुक्र दोष नहीं है।
शुक्रेज्यास्तमयेऽधिकक्षयजनुर्मासेषु जन्मर्क्षके नापूर्वामरतीर्थदर्शनमियाद्गोदागयाभ्यामृते । एष्वाषाढसहस्यविष्णुशयनेष्वप्यंत्यकर्म त्यजेद्यद्वर्षाधिकलंबितं भवति तद्गोदागयातोऽन्यतः ॥ १९ ॥
शुक्र या गुरु अस्त हो तो नई पवित्र जगह के दर्शन न करें। टले हुए अंतिम कर्म भी रुकते हैं।