मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 8 · और कामों के मुहूर्त
मिश्रप्रकरणम्
जन्मांगर्क्षदशेशसद्ग्रहकुजैः सार्कैर्बलिष्ठैर्मृदुक्षिप्रेंद्रध्रुवभैः स्थिरर्धिनृतनौ व्याराह्नि भूपस्थितिः । स्वस्वर्क्षैः समृदुध्रुवर्क्षचरभैः क्षिप्रैः सुरस्थापनं प्रोचुर्माघयुगे च राधयुगले व्याराह्नि पूर्वाह्णके ॥ १ ॥
राजा का अभिषेक तब करें जब सूर्य, मंगल और शुभ ग्रह बलवान हों। जन्म की उदय राशि का स्वामी बलवान हो। जन्म नक्षत्र का स्वामी और चल रही दशा (ग्रह का समय) का स्वामी भी बलवान हो। मृदु नक्षत्र लें मृगशिरा, चित्रा, अनुराधा और रेवती। या क्षिप्र नक्षत्र लें अश्विनी, पुष्य और हस्त। या ज्येष्ठा लें, या स्थिर नक्षत्र रोहिणी और तीनों उत्तरा। उदय राशि स्थिर राशि हो और मनुष्य राशि हो। वह जन्म राशि से उपचय (बढ़ने वाला भाव) भी हो। दिन मंगलवार न हो। देवता की मूर्ति उसी देवता के अपने नक्षत्र में स्थापित करें। मृदु, स्थिर, चर और क्षिप्र नक्षत्र भी अच्छे हैं। आचार्य माघ और फाल्गुन, वैशाख और ज्येष्ठ महीने बताते हैं। दिन मंगलवार न हो। यह काम दोपहर से पहले करें।
सरल अर्थ: राजा का अभिषेक या देवमूर्ति की स्थापना शुभ नक्षत्र, बलवान ग्रह और स्थिर लग्न में करें। मंगलवार टालें।
धार्यं वस्वदितीनपंचगुरुभाश्व्यंत्यध्रुवैर्ज्ञत्रये ज्ञोने क्षाल्यमिहाखुभक्षितमसन्मध्यत्रिभागेंऽबरम् । स्त्रीरक्तांबरभूषणेऽत्र बिभृयाद्व्यादित्यपुष्यध्रुवे श्वेतेब्जोरुणरुक्मयोः कुजरवी कृष्णे शनिः शस्यते ॥ २ ॥
नए कपड़े इन नक्षत्रों में बुधवार, गुरुवार या शुक्रवार को पहनें। हर रंग का अपना शुभ दिन है।
वस्त्रोक्तैर्व्यनिलद्वयाश्विभिरगेंगे नुर्विभूषा हिता विप्राज्ञोत्सवलब्धिषूदितमनुक्तेऽपीष्टकृद्धारणम् । मैत्रार्कानिलमूलदस्रहरिभेंद्वीज्याजपादोत्तरे पण्यानां क्रयविक्रयौ घटपरर्द्ध्यंगे स्वशुद्धौ तनु ॥ ३ ॥
गहने कपड़ों वाले नक्षत्रों में स्थिर लग्न में पहनें। इन नक्षत्रों में व्यापार करें, कुंभ लग्न में नहीं।
प्रेतज्वालनशय्यकावितनने स्तंभोच्छ्रयं याम्यदिग्यानं काष्ठतृणोच्चयं परिहरेत्कुंभद्वयस्थे विधौ । सेवेष्टा ध्रुववारुणांत्यवसुभैः खाये रवौ वा कुजे संन्यासस्थिरभे खलैर्गतबलैः षष्ठांत्यगे भार्गवे ॥ ४ ॥
चंद्रमा कुंभ या मीन में हो तो दाह, बिस्तर बनाना, खंभा, दक्षिण यात्रा और लकड़ी का ढेर टालें।