मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 7 · यात्रा
यात्राप्रकरणम्
एकार्केंद्वयनानुकूलमनिशं भेदे दिवारात्रयोर्भौमे प्राक्शनिचंद्रयोर्गतमपाक्पश्चाज्ज्ञगुर्वोर्हितम् । भृग्वर्काह्न्युदगर्कभाद्युभमगैस्तष्टं द्विसप्ताडलत्र्यंगाभ्यां विडलोनयोर्न गमनं श्रीदेवलोक्त्या हितम् ॥ ५ ॥
सूर्य और चंद्रमा एक ही राह पर चलें दोनों उत्तर या दोनों दक्षिण, तो उस ओर यात्रा दिन-रात अच्छी है। जब उनकी राह अलग हो, तो दिन में सूर्य की राह और रात में चंद्रमा की राह मानें। मंगलवार को पूर्व जाना अच्छा है। शनिवार और सोमवार को दक्षिण जाना अच्छा है। बुधवार और गुरुवार को पश्चिम जाना अच्छा है। शुक्रवार और रविवार को उत्तर जाना अच्छा है। सूर्य के नक्षत्र से उस दिन के नक्षत्र तक गिनें और 7 से भाग दें। अगर बाक़ी 2 या 7 बचे, या 3 या 6 बचे, तो यात्रा न करें। ऐसा पूज्य देवल कहते हैं। (यहाँ हमारा पाठ साफ़ नहीं है: इस गिनती के नियम में अदल और विदल शब्द।)
सरल अर्थ: सूर्य और चंद्रमा की राह देखें। हर दिशा के लिए सही वार चुनें। सूर्य के नक्षत्र से गिनती भी जाँचें।
आज्यं दुग्धगुडौ तिलान्दधियवान्माषानिनात्प्राश्य नो शूले यानमनिष्टमिंद्रककुभोऽथाज्यं तिलान्नं तिमीन् । दुग्धं प्राश्य च हस्त्यनोहयनरैर्यानं सुयानं तयोर्ध्यानाद्वा भवति ध्रुवेऽथ हरिजं तिथ्यादिलक्षाधिकम् ॥ ६ ॥
तय चीज़ें खाने और तय सवारी लेने से शूल का दोष कट जाता है। उदय राशि तिथि से कहीं ज़्यादा मायने रखती है।
स्वर्क्षानर्धिघटास्तभानृजुगृहान्षष्ठं रिपोर्भादनुस्वर्क्षांगेशरिपुं खलं जनिबलत्यक्तं तथा सांप्रतं । यात्रालग्नगतं त्यजेदथ दिशामीशोऽर्कशुक्रौ कुजो राहुर्मंदशशांकसौम्यगुरवः केंद्रे दिगीशे व्रजेत् ॥ ७ ॥
यात्रा की उदय राशि सोच-समझकर चुनें। तब जाएँ जब आपकी दिशा का स्वामी केंद्र में बैठा हो।
दिक्पेन प्रवसेल्ललाटग इनः प्राच्यां तनौ भालगः स्यात्पश्चान्मदनेऽर्कजोंबुगबुधः सौम्यां खगोऽपाक्कुजः । ऐश्यां द्वित्रिगतो गुरुर्ज्वलनदिश्याय११व्यय१२स्थो भृगुर्वायौ षट्६सुत५गो विधुर्निर्ऋतिदिश्यष्टांकसंस्थं तमः ॥ ८ ॥
किसी दिशा का स्वामी जब उसके ललाट वाले भाव में बैठा हो, तब उस ओर न जाएँ।