मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 7 · यात्रा
यात्राप्रकरणम्
मिश्राख्यध्रुवभैर्दिनादिमलवे तीक्ष्णैर्द्वितीयेंतिमे क्षिप्रैर्न क्रमशो मृदूग्रचरभै रात्रित्रिभागेष्वियात् । श्रुत्यर्केज्यमृगेष्वयं न नियमो वैश्वांत्यपादश्रवस्तिथ्यंशस्त्वभिजिद्गमे सफलदो यामीं विनापि क्षणः ॥ ४ ॥
दिन के पहले तीसरे भाग में मिश्र या स्थिर नक्षत्रों में न निकलें। दूसरे भाग में तीक्ष्ण नक्षत्र टालें। आख़िरी भाग में क्षिप्र नक्षत्र टालें। रात में उसके तीनों भागों में इसी क्रम से मृदु, उग्र और चर नक्षत्र टालें। यह नियम श्रवण, हस्त, पुष्य और मृगशिरा पर लागू नहीं होता। अभिजित उत्तराषाढ़ा का आख़िरी पाद (नक्षत्र का चौथा भाग) है और श्रवण का पंद्रहवाँ भाग है। अभिजित यात्रा में सफलता देता है। अभिजित मुहूर्त (48 मिनट) भी सफलता देता है। लेकिन वह मुहूर्त दक्षिण जाने के लिए नहीं है।
सरल अर्थ: हर तरह का नक्षत्र दिन या रात के तय हिस्से में बुरा है। अभिजित अच्छा है। उसका मुहूर्त दक्षिण के लिए नहीं है।
एकार्केंद्वयनानुकूलमनिशं भेदे दिवारात्रयोर्भौमे प्राक्शनिचंद्रयोर्गतमपाक्पश्चाज्ज्ञगुर्वोर्हितम् । भृग्वर्काह्न्युदगर्कभाद्युभमगैस्तष्टं द्विसप्ताडलत्र्यंगाभ्यां विडलोनयोर्न गमनं श्रीदेवलोक्त्या हितम् ॥ ५ ॥
सूर्य और चंद्रमा की राह देखें। हर दिशा के लिए सही वार चुनें। सूर्य के नक्षत्र से गिनती भी जाँचें।
आज्यं दुग्धगुडौ तिलान्दधियवान्माषानिनात्प्राश्य नो शूले यानमनिष्टमिंद्रककुभोऽथाज्यं तिलान्नं तिमीन् । दुग्धं प्राश्य च हस्त्यनोहयनरैर्यानं सुयानं तयोर्ध्यानाद्वा भवति ध्रुवेऽथ हरिजं तिथ्यादिलक्षाधिकम् ॥ ६ ॥
तय चीज़ें खाने और तय सवारी लेने से शूल का दोष कट जाता है। उदय राशि तिथि से कहीं ज़्यादा मायने रखती है।
स्वर्क्षानर्धिघटास्तभानृजुगृहान्षष्ठं रिपोर्भादनुस्वर्क्षांगेशरिपुं खलं जनिबलत्यक्तं तथा सांप्रतं । यात्रालग्नगतं त्यजेदथ दिशामीशोऽर्कशुक्रौ कुजो राहुर्मंदशशांकसौम्यगुरवः केंद्रे दिगीशे व्रजेत् ॥ ७ ॥
यात्रा की उदय राशि सोच-समझकर चुनें। तब जाएँ जब आपकी दिशा का स्वामी केंद्र में बैठा हो।