मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 7 · यात्रा
यात्राप्रकरणम्
प्राक्चंद्रासितशक्रभं वसुपरार्धात्पंचभेज्यानपाक्पश्चात्कार्कसितानुदक्कुजबुधार्यम्णस्त्यजेच्छूलकान् । त्रिंशाष्टौ नवभूमयोऽग्निगिरिशा विश्वेषवोऽर्काब्धयः षट्शक्रास्तिथिपर्वता दशदृशोप्येतांस्तिथीनीशतः ॥ २ ॥
ये दिक्शूल (दिशा का काँटा) के दिन टालें। पूर्व: सोमवार, शनिवार और ज्येष्ठा। दक्षिण: गुरुवार, और धनिष्ठा के बीच से आगे के पाँच नक्षत्र। ये हैं धनिष्ठा का पिछला आधा भाग, शतभिषा, पूर्वा भाद्रपद, उत्तरा भाद्रपद और रेवती। पश्चिम: रोहिणी, रविवार और शुक्रवार। उत्तर: मंगलवार, बुधवार और उत्तरा फाल्गुनी। इन तिथि (चंद्र दिन) की जोड़ियों को भी टालें, जो उत्तर-पूर्व से गिनी जाती हैं। 30 अमावस्या और 8। 9 और 1। 3 और 11। 13 और 5। 12 और 4। 6 और 14। 15 और 7। 10 और 2। दिशाएँ इस क्रम में चलती हैं: उत्तर-पूर्व, पूर्व, दक्षिण-पूर्व, दक्षिण, दक्षिण-पश्चिम, पश्चिम, उत्तर-पश्चिम, उत्तर।
सरल अर्थ: हर दिशा के लिए निकलने के बुरे वार, नक्षत्र और तिथि हैं। उन पर उस ओर न जाएँ।
ऐंद्र्याद्यग्निभसप्तसप्तभगणे वाय्वग्निकाष्ठास्थितो नोल्लंघ्यः परिघस्त्वपाग्वरुणभैः प्राच्यैरुदङ्न व्रजेत् । सर्वाशासु रवीज्यमित्रतुरगैर्यायाद्यथावश्यके हित्वा शूलमनिष्टभैर्यदि निजाशेष्टांगलब्धिर्व्रजेत् ॥ ३ ॥
नक्षत्र दिशाओं के होते हैं। उत्तर-पश्चिम और दक्षिण-पूर्व की रेखा पार न करें। कुछ नक्षत्रों में किसी भी ओर जा सकते हैं।
मिश्राख्यध्रुवभैर्दिनादिमलवे तीक्ष्णैर्द्वितीयेंतिमे क्षिप्रैर्न क्रमशो मृदूग्रचरभै रात्रित्रिभागेष्वियात् । श्रुत्यर्केज्यमृगेष्वयं न नियमो वैश्वांत्यपादश्रवस्तिथ्यंशस्त्वभिजिद्गमे सफलदो यामीं विनापि क्षणः ॥ ४ ॥
हर तरह का नक्षत्र दिन या रात के तय हिस्से में बुरा है। अभिजित अच्छा है। उसका मुहूर्त दक्षिण के लिए नहीं है।
एकार्केंद्वयनानुकूलमनिशं भेदे दिवारात्रयोर्भौमे प्राक्शनिचंद्रयोर्गतमपाक्पश्चाज्ज्ञगुर्वोर्हितम् । भृग्वर्काह्न्युदगर्कभाद्युभमगैस्तष्टं द्विसप्ताडलत्र्यंगाभ्यां विडलोनयोर्न गमनं श्रीदेवलोक्त्या हितम् ॥ ५ ॥
सूर्य और चंद्रमा की राह देखें। हर दिशा के लिए सही वार चुनें। सूर्य के नक्षत्र से गिनती भी जाँचें।