मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 7 · यात्रा
यात्राप्रकरणम्
चंद्रे पूषभमेषगे सति सितोंऽधः स्यात्तदा संमुखं यानं सत्परपूर्वयोः सितविपर्यासात्सदावश्यके । राजा तर्पितवह्निभूसुरसुहृत्स्नेहानुवृत्तिं त्यजन्तृप्तः कार्यमना व्रजेत्त्रिदिवसैरेकाब्धिषट्क्रोशकान् ॥ १३ ॥
जब चंद्रमा रेवती या मेष में हो, तब शुक्र अंधा होता है। तब उसकी ओर मुँह करके यात्रा ठीक है। जब शुक्र पश्चिम और पूर्व के बीच बदल जाए, तब भी ठीक है। जब यात्रा करना ज़रूरी हो, तब वह हमेशा ठीक है। राजा आहुति से अग्नि को प्रसन्न करे। ब्राह्मणों और मित्रों को प्रसन्न करे। अपनों के मोह को छोड़ दे। खा-पीकर संतुष्ट होकर, काम में मन लगाकर निकले। तीन दिनों में वह 1, फिर 4, फिर 6 कोस (लगभग दो मील) चले।
सरल अर्थ: कुछ हालात में शुक्र का दोष हट जाता है। राजा अच्छी तैयारी करे और शुरू में छोटे पड़ाव चले।
क्रोधक्षौररतिश्रमामिषगुडद्यूताश्रुदुग्धासवक्षाराभ्यंगभयाः सितांबरवमिस्तैलं कटूज्झेद्गमे । क्षीरक्षौररतीः क्रमात्रिशरसप्ताहं परं तद्दिने रोगं स्त्र्यार्तवकं सितान्यतिलकं प्रस्थानकेऽपीति च ॥ १४ ॥
यात्रा से पहले और उस दिन कुछ खाना, आदतें और भाव छोड़ें, और माथे पर सफ़ेद तिलक रखें।
वस्त्रालंकरणानि पूर्णकलशस्तौर्यध्वनिः पुत्रवान् शंखादर्शनृपाश्वदंतिसुरभिस्त्रीपुष्पधान्यादि च । दोलादीपविधूमवह्निसुरभिद्रव्याणि शुभ्रो वृषो वेश्याछत्रवितानचामरकुमार्यो मीनगोरोचने ॥ १५ ॥
निकलते समय इन्हें देखना शुभ संकेत है: भरा घड़ा, संगीत, राजा, गाय, फूल, सफ़ेद बैल और भी।
यद्यत्स्वांतनितांततोषकरणं कोरुद्धृतं गोमयं मृच्चांभोर्थघटान्वितः सहचरो धौतांबरो मौत्रकः । दूर्वादर्भरथाः पलास्रमदिरा वर्णी गुरुर्दैवविद्विप्रौ मित्रमृगावरोदनशवं सिद्धार्थदुग्धादि च ॥ १६ ॥
और शुभ दृश्य: गोबर, पानी का घड़ा, पवित्र घास, गुरु, ब्राह्मण, मित्र, हिरन, दूध।