मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 7 · यात्रा
यात्राप्रकरणम्
मत्तोवांतबुभुक्षितांतकखला मुंडी जटी व्याधितः खंजव्यंगदिगंबरा यतिररिः काषायिमुक्तालकौ । चोराभ्यक्तमलाविलाश्च पतितः पाश्यर्गली गुर्विणी वंध्या कृष्णवृषाहिभेकसरठा गोधा वराहः शशः ॥ १८ ॥
नशे में धुत आदमी, जिसने अभी उलटी की हो, भूखा आदमी, हत्यारा, दुष्ट आदमी। मुंडे सिर वाला आदमी, जटाधारी, बीमार आदमी। लँगड़ा, अंगहीन, नंगा आदमी, संन्यासी, दुश्मन। गेरुए कपड़े वाला, खुले बालों वाला आदमी। चोर, तेल लगाए आदमी, मैल से भरा आदमी। जाति से बाहर किया गया आदमी, फंदे वाला, साँकल वाला आदमी। गर्भवती स्त्री, ऐसी स्त्री जिसकी संतान न हो। काला बैल, साँप, मेंढक, छिपकली, गोह, सूअर और ख़रगोश।
सरल अर्थ: निकलते समय इन लोगों और जानवरों का मिलना बुरा संकेत है।
शास्त्रीय मत, चिकित्सा सलाह नहीं।
जाहौतूमहिषः खरोष्ट्रमहिषारूढाश्च रिक्तो घटश्छिक्काप्राणिशिरोंऽगकंपपदवीबंधाः कुवागाहवौ । पातो यानपलायनं श्वकलहः षंढः क्षुतं गोर्ज्वलद्वेश्मेति प्रतिबंधकाः कुशकुनाश्छिक्कादिका मृत्युदाः ॥ १९ ॥
ये बुरे संकेत यात्रा रोकते हैं। श्लोक कहता है कि छींक जैसे संकेत से मृत्यु हो सकती है।
भृंगाल्युष्ट्रपठच्छुकाश्च नखिनः स्त्रीसंज्ञका वामतः काली कुक्कुटपुंप्रथाश्च सुरभिर्दक्षे मनोभीष्टदाः । भारद्वाजशिखंडिचाषनकुला हंसोऽज एते दृशं याता इष्टफलास्तु रासभरवो वामेऽपि पृष्ठेऽर्थदः ॥ २० ॥
कुछ पक्षी और जानवर बाईं ओर अच्छे हैं और कुछ दाहिनी ओर। पीछे से गधे का रेंकना धन लाता है।
नद्युत्तारभयप्रवेशसमरद्यूतेषु नष्टेक्षणे व्याधौ स्युः शुभदा विलोमशकुना नाड्या इडाया भरे । आद्ये दुःशकुने निवृत्य च शुचिर्भूत्वाष्टधाऽस्वायमं कृत्वेयादपरेऽष्टिवारमपरे दत्वा सुवर्णं व्रजेत् ॥ २१ ॥
कुछ हालात में बुरा शकुन भी अच्छा हो जाता है। बुरे शकुन पर लौटें, शुद्ध हों, साँस साधें और फिर निकलें।