मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 6 · घर बनाना
गृहप्रकरणम्
यावद्भूरिगुणं हृदि स्फुरति तत्तावद्विचार्य करैश्चेत्तैर्नो तनुयादिहांगुलमुखं क्षिप्त्वा विहायाथ वा । श्रीगोपीपतिमेंगझाल्लुगिमुखैरायासविच्छित्तये स्वेष्टायर्क्षफलं निबद्धमिह तज्ज्ञात्वा स्थलं साधयेत् ॥ १३ ॥
हाथ के नाप में तब तक हिसाब लगाओ, जब तक कई अच्छे गुणों वाला नतीजा मन में न आ जाए। पूरे हाथों से न मिले तो अंगुल जोड़ो या घटाओ। मेहनत बचाने के लिए यहाँ कूट शब्दों में एक सारणी दी गई है। वह 'श्री गोपीपतिम् एंग झाल्लुगि' से शुरू होती है। वह मनचाहे आय (आठ दिशाओं के बिंदु) और नक्षत्र (तारा) के लिए क्षेत्रफल बताती है। इसे जानकर ज़मीन तय करो।
सरल अर्थ: हाथ और अंगुल से नाप ठीक करो। कूट वाली सारणी सही क्षेत्रफल बताती है।
द्विघ्नायाममितं द्विपाशमजरत्सूत्रं विधायांकयेत्र्यायामांघ्रिमिते च विस्तृतिदलेंऽतात्कर्षकोणाभिधौ । पाशौ क्षेत्रविरामशंकुनिहितौ कृत्वाद्यमाकर्षयेत्कोणे शंकुरितीतरो विनिमयाद्रज्ज्वंतयोश्चापरौ ॥ १४ ॥
निशान लगी रस्सी और खूँटियों से प्लॉट नापो, ताकि कोने ठीक सीधे बनें।
आग्नेयादिदृढं प्रदक्षिणगतं सूत्रं समासादयेन्मध्ये वामकपार्श्वसुप्तपुरुषं ध्यात्वा तमुत्तानकम् । अष्टाश्व्यं२८शमगेंदु१७संमितलवान्पुच्छाद्विहायाग्रगो भागो नाभिरितः खनेल्लवमितं वामेऽश्मभिः पूरयेत् ॥ १५ ॥
ज़मीन में लेटे हुए वास्तु पुरुष की कल्पना करो। उसकी नाभि ढूँढो और उस जगह पत्थर भर दो।
नाकालेऽत्र निधेय उक्ततरुजोऽग्र्यात्सिद्धविंशाष्ट्यहः कृत्संख्यांगुलकस्त्रिभागचतुरस्राष्टास्रकानस्रकः । कंवक्षस्थलमूरुपादयुगलं संस्पृश्य विप्रादिको रेखां सूत्रवदग्निजेन रचयेत्तद्वच्च भित्तेः शिलाः ॥ १६ ॥
लकड़ी की खूँटी शुभ समय पर गाड़ो, वर्ण के हिसाब से नाप की। फिर रेखा खींचो और पत्थर रखो।