मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 6 · घर बनाना
गृहप्रकरणम्
प्राक् साध्योज्जयिनीस्थलाद्यमदिशि त्वाष्ट्रानिलाभ्यंतरात्सौम्ये साग्न्युदयादुदग्ध्रुवमुखादिङ्मूढके स्यान्मृतिः । गेहं माधवपौषफाल्गुननभोमार्गेषु मृद्वानिलैः पाश्यर्केज्यवसुध्रुवैः स्थिरतनौ कुर्यात्सुकेंद्राष्टमे ॥ ५ ॥
उज्जैन के दक्षिण की जगह के लिए चित्रा और स्वाति के बीच के बिंदु से पूर्व निकालो। उसके उत्तर की जगह के लिए जहाँ कृत्तिका उगती है, वहाँ से पूर्व निकालो। उत्तर ध्रुव तारे से निकालो। श्लोक कहता है कि दिशाएँ गड़बड़ हों तो मृत्यु हो सकती है। घर वैशाख, पौष, फाल्गुन, श्रावण या मार्गशीर्ष में बनाओ। अच्छे नक्षत्र ये हैं: कोमल नक्षत्र मृगशिरा, चित्रा, अनुराधा और रेवती। साथ में स्वाति, शतभिषा, हस्त, पुष्य और धनिष्ठा। साथ में स्थिर नक्षत्र रोहिणी, उत्तरा फाल्गुनी, उत्तराषाढ़ा और उत्तरा भाद्रपद। लग्न (उदय राशि) स्थिर राशि होनी चाहिए। केंद्र (पहला, चौथा, सातवाँ, दसवाँ भाव) और आठवाँ भाव अच्छे हों।
सरल अर्थ: सही पूर्व दिशा ध्यान से तय करो। इन महीनों और नक्षत्रों में, स्थिर लग्न में घर बनाओ।
नो पृष्ठाग्रविधौ न रिक्तकतिथौ नार्कारवारांशयोरुक्तर्क्षेष्वपि कुंभमीनगविधौ स्तंभोच्छ्रितिं नाचरेत् । तुर्यात्पंचदशात्रिदृक्परिमिताद्वेदाब्धिपंचक्रमान्निंद्यान्यर्कयुतादि गेहकरणे भानि प्रवेशेऽपि च ॥ ६ ॥
खाली तिथि, रविवार, मंगलवार और कुंभ या मीन का चंद्रमा टालो। सूर्य के नक्षत्र से गिने बुरे नक्षत्र भी टालो।
शेते भाद्रपदात्रिषु त्रिषु सुरः प्रागादिशीर्षोऽत्र हि प्रोक्तं सद्ममुखं तु गोल्यजघटेष्वर्के यमोदङ्मुखम् । हृद्रोगैणकुलीरलेयगरवौ पूर्वापरास्यं गृहं नान्यस्थे भुजकोटिघात इभहृच्छेषं स्युरायाः क्रमात् ॥ ७ ॥
घर का मुख सूर्य की राशि पर टिका है। लंबाई गुणा चौड़ाई को 8 से भाग देने पर घर का अंक मिलता है।
पूर्वादिध्वजधूमसिंहशुनकोक्षाणः खरेभोष्ट्रका धार्याः स्वस्वपदे ध्वजोऽखिलमुखः प्राग्याम्यवक्रो गजः । प्रागास्यो वृषभो विवारुणमुखः सिंहः प्रशस्ता इमे धूमोऽग्नेः शुनकोंऽत्यजस्य खगपस्योष्ट्रोट्टपत्न्याः खरः ॥ ८ ॥
आठ आय हैं। हर एक कुछ खास मुखों और कुछ खास लोगों के लिए ठीक है।