मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 6 · घर बनाना
गृहप्रकरणम्
द्विघ्नायाममितं द्विपाशमजरत्सूत्रं विधायांकयेत्र्यायामांघ्रिमिते च विस्तृतिदलेंऽतात्कर्षकोणाभिधौ । पाशौ क्षेत्रविरामशंकुनिहितौ कृत्वाद्यमाकर्षयेत्कोणे शंकुरितीतरो विनिमयाद्रज्ज्वंतयोश्चापरौ ॥ १४ ॥
एक मज़बूत रस्सी बनाओ, प्लॉट की लंबाई से दोगुनी, दोनों सिरों पर फंदा डालकर। उस पर सिरे से लंबाई के तीन-चौथाई पर निशान लगाओ। चौड़ाई के आधे पर भी निशान लगाओ। इन दोनों निशानों के नाम कर्ष (खींचने का निशान) और कोण (कोने का निशान) हैं। दोनों फंदे प्लॉट की एक भुजा के सिरों वाली खूँटियों पर डालो। पहला निशान खींचो। कोण वाले निशान पर खूँटी गाड़ो। फंदे बदलकर दूसरा कोना निकालो। बाकी दो कोने रस्सी के सिरों पर आते हैं।
सरल अर्थ: निशान लगी रस्सी और खूँटियों से प्लॉट नापो, ताकि कोने ठीक सीधे बनें।
आग्नेयादिदृढं प्रदक्षिणगतं सूत्रं समासादयेन्मध्ये वामकपार्श्वसुप्तपुरुषं ध्यात्वा तमुत्तानकम् । अष्टाश्व्यं२८शमगेंदु१७संमितलवान्पुच्छाद्विहायाग्रगो भागो नाभिरितः खनेल्लवमितं वामेऽश्मभिः पूरयेत् ॥ १५ ॥
ज़मीन में लेटे हुए वास्तु पुरुष की कल्पना करो। उसकी नाभि ढूँढो और उस जगह पत्थर भर दो।
नाकालेऽत्र निधेय उक्ततरुजोऽग्र्यात्सिद्धविंशाष्ट्यहः कृत्संख्यांगुलकस्त्रिभागचतुरस्राष्टास्रकानस्रकः । कंवक्षस्थलमूरुपादयुगलं संस्पृश्य विप्रादिको रेखां सूत्रवदग्निजेन रचयेत्तद्वच्च भित्तेः शिलाः ॥ १६ ॥
लकड़ी की खूँटी शुभ समय पर गाड़ो, वर्ण के हिसाब से नाप की। फिर रेखा खींचो और पत्थर रखो।
पूर्वादौ त्रिषडर्थपंचमलवे द्वाःसव्यतोंऽकोद्धृते दैर्घ्ये द्व्यंशसमुच्छ्रिताब्धिलवके सर्वासु दिक्षूदिता । स्तंभोग्नेर्दिशिपूजितः सुसमये स्थाप्यः शिरश्छत्रभाग्विस्ताराष्टिलवान्वितैः कृतकरैस्तुल्यं गृहोच्चं विदुः ॥ १७ ॥
लंबाई के नौवें भागों से दरवाज़ा रखो। पहला खंभा दक्षिण-पूर्व में खड़ा करो और ऊँचाई तय करो।