मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 6 · घर बनाना
गृहप्रकरणम्
सौम्यादिप्लवभूतले विरचयेद्विप्रादिकोऽग्र्योऽखिले नान्येषां नियमोऽत्र यत्र निखिलाः कुर्युर्गृहं हृत्स्थिरम् । सद्मप्रश्नकृतो मुखात्प्रथमतो वर्गादिवर्णोद्गमश्चेत्तद्दिग्गतमादिशेत्तु हपयैः शल्यं सुधीर्मध्यतः ॥ ३ ॥
ब्राह्मण और बाकी लोग क्रम से उत्तर की ओर ढलान वाली ज़मीन वगैरह पर घर बनाएँ। ब्राह्मण इनमें से किसी भी ज़मीन पर बना सकता है। दूसरों के लिए यहाँ कोई पक्का नियम नहीं है। जहाँ सब वर्ण घर बनाते हैं, वहाँ बनाओ जहाँ मन टिका रहे। घर के बारे में पूछने वाले को देखो। उसके मुँह से निकला पहला अक्षर नोट करो। वह किसी अक्षर-समूह का पहला अक्षर हो सकता है। तब समझदार ज्योतिषी कहे कि उस समूह की दिशा में शल्य (गड़ी हुई हड्डी या चीज़) है। अक्षर ह, प या य हों तो वह बीच में है।
सरल अर्थ: वर्ण के हिसाब से ज़मीन की ढलान चुनो। पूछने वाले का पहला अक्षर बताता है कि हड्डी कहाँ गड़ी है।
श्वभ्रं हस्तमितं खनेदिह जलं पूर्णं निशास्ये न्यसेत्प्रातर्दृष्टजलं स्थलं सदजलं मध्यं त्वसत्स्फाटितम् । ज्ञात्वैवं निखनेद्गृहाधिकभुवं नत्वा जलांतं स्तरो यावद्वा पुरुषस्ततः कपिशिरस्तुल्याश्मभिः पूरयेत् ॥ ४ ॥
रात भर गड्ढे में पानी रखकर ज़मीन परखो। फिर खोदो और नींव पत्थरों से भरो।
प्राक् साध्योज्जयिनीस्थलाद्यमदिशि त्वाष्ट्रानिलाभ्यंतरात्सौम्ये साग्न्युदयादुदग्ध्रुवमुखादिङ्मूढके स्यान्मृतिः । गेहं माधवपौषफाल्गुननभोमार्गेषु मृद्वानिलैः पाश्यर्केज्यवसुध्रुवैः स्थिरतनौ कुर्यात्सुकेंद्राष्टमे ॥ ५ ॥
सही पूर्व दिशा ध्यान से तय करो। इन महीनों और नक्षत्रों में, स्थिर लग्न में घर बनाओ।
नो पृष्ठाग्रविधौ न रिक्तकतिथौ नार्कारवारांशयोरुक्तर्क्षेष्वपि कुंभमीनगविधौ स्तंभोच्छ्रितिं नाचरेत् । तुर्यात्पंचदशात्रिदृक्परिमिताद्वेदाब्धिपंचक्रमान्निंद्यान्यर्कयुतादि गेहकरणे भानि प्रवेशेऽपि च ॥ ६ ॥
खाली तिथि, रविवार, मंगलवार और कुंभ या मीन का चंद्रमा टालो। सूर्य के नक्षत्र से गिने बुरे नक्षत्र भी टालो।