मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 6 · घर बनाना
गृहप्रकरणम्
श्वभ्रं हस्तमितं खनेदिह जलं पूर्णं निशास्ये न्यसेत्प्रातर्दृष्टजलं स्थलं सदजलं मध्यं त्वसत्स्फाटितम् । ज्ञात्वैवं निखनेद्गृहाधिकभुवं नत्वा जलांतं स्तरो यावद्वा पुरुषस्ततः कपिशिरस्तुल्याश्मभिः पूरयेत् ॥ ४ ॥
यहाँ एक हाथ गहरा गड्ढा खोदो। शाम को उसे पानी से भर दो। सुबह वहाँ पानी दिखे तो ज़मीन अच्छी है। पानी न हो तो ज़मीन ठीक-ठाक है। ज़मीन फट गई हो तो बुरी है। यह जानकर देवताओं को प्रणाम करो। फिर घर की ज़मीन खोदो, घर से थोड़ी ज़्यादा चौड़ी। पानी तक खोदो, या चट्टान की परत तक, या आदमी की ऊँचाई तक। फिर उसे बंदर के सिर जितने पत्थरों से भर दो।
सरल अर्थ: रात भर गड्ढे में पानी रखकर ज़मीन परखो। फिर खोदो और नींव पत्थरों से भरो।
प्राक् साध्योज्जयिनीस्थलाद्यमदिशि त्वाष्ट्रानिलाभ्यंतरात्सौम्ये साग्न्युदयादुदग्ध्रुवमुखादिङ्मूढके स्यान्मृतिः । गेहं माधवपौषफाल्गुननभोमार्गेषु मृद्वानिलैः पाश्यर्केज्यवसुध्रुवैः स्थिरतनौ कुर्यात्सुकेंद्राष्टमे ॥ ५ ॥
सही पूर्व दिशा ध्यान से तय करो। इन महीनों और नक्षत्रों में, स्थिर लग्न में घर बनाओ।
नो पृष्ठाग्रविधौ न रिक्तकतिथौ नार्कारवारांशयोरुक्तर्क्षेष्वपि कुंभमीनगविधौ स्तंभोच्छ्रितिं नाचरेत् । तुर्यात्पंचदशात्रिदृक्परिमिताद्वेदाब्धिपंचक्रमान्निंद्यान्यर्कयुतादि गेहकरणे भानि प्रवेशेऽपि च ॥ ६ ॥
खाली तिथि, रविवार, मंगलवार और कुंभ या मीन का चंद्रमा टालो। सूर्य के नक्षत्र से गिने बुरे नक्षत्र भी टालो।
शेते भाद्रपदात्रिषु त्रिषु सुरः प्रागादिशीर्षोऽत्र हि प्रोक्तं सद्ममुखं तु गोल्यजघटेष्वर्के यमोदङ्मुखम् । हृद्रोगैणकुलीरलेयगरवौ पूर्वापरास्यं गृहं नान्यस्थे भुजकोटिघात इभहृच्छेषं स्युरायाः क्रमात् ॥ ७ ॥
घर का मुख सूर्य की राशि पर टिका है। लंबाई गुणा चौड़ाई को 8 से भाग देने पर घर का अंक मिलता है।