Loading…
Hayanaratna · by Balabhadra
Chapter 7 · Finding the Dashas
दशानयनाधिकाराध्यायः
वर्षतंत्रवाक्ये अव्ययानामनेकार्थत्वादेवशब्दो वाशब्दवाची ज्ञेयः ॥ हीनांशसाम्यं कदाचिद्भवत्यतः श्रीमन्नीलकण्ठदैवज्ञैः पात्यांशयोगस्सर्वाधिकांशोन्मतो भवतीत्युक्तः ॥ अन्यथा पात्यांशयोगमनुक्तैव लाघवात्सर्वाधिकांशैर्भाज्या इत्यभिदध्युरित्यलमतिप्रसङ्गेन ॥
In the Varsha Tantra verse, the word eva stands for va ('or'). Small words like these have many meanings. Equal least degrees do happen sometimes. So the honoured Nilakantha Daivajna said the total of patyamshas (degrees left after subtracting) equals the largest degree, or does not. Otherwise, to keep it short, he would have said only 'divide by the largest degree'. He would not have named the total of patyamshas. Enough of this side issue.
Simple meaning: Nilakantha's words: the total of the remainders usually equals the largest degree, but not always. So he names the total.
पुनः पात्यांशयोगेन सर्वाणि नववर्षस्य मितिः सौरी ३६० सौरसावनावा ३६५।१५।३१।३० सवर्णिताद्राज्याद्यल्लब्धन्दिनाद्यं स तस्मिन्वर्षे ध्रुवांकस्स्यात् ॥ अनेन ध्रुवांकेन ग्रहाणाम्पात्यांशा गोमूत्रिकासंज्ञेन गुणनप्रकारविशेषेण गुणिताः षष्ठ्योपर्युपरि लब्धेन युक्तास्सन्तो ग्रहाणां सलग्नेशानां दिनघटीपलरूपाणि दशामानानि स्युः॥
Period lengths: divide the year (360 or 365.26 days) by the total of remainders, then multiply each remainder by that figure.
बु | ल | सू | शु | बृ | मं | श | चं | ग्रहाः
Worked table: eight entries, fewest degrees first, with their remainders and period lengths in days.
अत्रोदाहरणम्॥तत्राब्दप्रवेशे स्वल्पांशो बुधोस्तीति स प्रथमतो विलेख्यस्ततः किञ्चिदधिकांशं लग्नं ततस्सूर्योधिकांशः एवं सर्वे स्थाप्याः ॥ ततः ऊनांशो बुधः ०।२।१८।३४ अधिकांशः लग्नमिदं ८।५३।२ विशोध्य शेषं ०।६। ३४।२८ लग्नस्याधः स्थाप्यम् ॥ एवं सर्वेषां पात्यांशा जाताः ॥ एषां पात्यांशानां योगः २८। १६।३१ हीनांशसाम्यभावात्सर्वाधिकांशश्चद्रांशादिना २८।१६।३१ तुल्यो जातः ॥ अनेन वारद्वयं षष्ट्या ६० सवर्णितेन १०।१७।९१ सौरीवर्षमिति ३६० वारद्वयं षष्ट्या ६० सवर्णिते जाता १२।९६००० भक्ताल्लब्धो दिनघटीपलात्मको ध्रुवकः १२।४३।५५ ॥ अनेन ग्रहाणां पात्यांशा गोमूत्रिकया संगुणिताः षष्ट्योपर्युपरिलब्धेन युता जातानिग्रहाणां दिनादिदशामानानि ॥
Worked example: the remainders add up to 28 degrees 16 minutes 31 seconds. Dividing 360 days by it gives a multiplier of about 12.73 days.