हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
तथाच वसन्तराजः ॥"पूर्वजन्मजनितं पुराविदः कर्म दैवमिति सम्प्रचक्षते ॥उद्यमेन तदुपार्जितं तदा वांछितं फलति नैव केवलमि"ति ॥
वसंतराज ऐसा कहते हैं: 'जो अतीत को जानते हैं वे पिछले जन्म में किए कर्मों को दैव कहते हैं। प्रयत्न से मिलने पर वह चाहा हुआ फल देता है। कभी अकेला नहीं।'
सरल अर्थ: वसंतराज: पिछले कर्म भाग्य हैं; प्रयत्न के साथ वे फल देते हैं, कभी अकेले नहीं।
अथ पुरुषार्थस्यैव मुख्यत्वाङ्गीकारे ।
भाग्य की ओर से आपत्ति: नल, राम और युधिष्ठिर अपने दुखों से नहीं बच सके।
नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि॥
पिछले कर्म: अच्छा या बुरा, हर कर्म भोगना पड़ता है।
त्यादिवाक्यानां का गतिरितिचेदत्रोच्यते । तत्र कर्मणां वैचित्र्यं कानिचिद्दृढमूलानि कानिचिच्छिथिलमूलानि ॥
उत्तर: कुछ कर्म पक्की जड़ वाले होते हैं, कुछ ढीली जड़ वाले।