हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
जातकशास्त्रात्सदसज्ज्ञानं बह्वायाससाध्यं बहुकालसाध्यताऽस्ति ॥
जातक (जन्म कुंडली का फल) से अच्छा-बुरा जानने में बहुत मेहनत और बहुत समय लगता है।
सरल अर्थ: उत्तर: जन्म कुंडली की रीति में बहुत मेहनत और समय लगता है।
तथाहि जन्मकालीनस्पष्टग्रहानंगीकृत्य दृष्टिषड्बलेष्टकष्टबलानि सर्वग्रहाणामायुर्वर्षाणि चानीय ततो दशामंतर्दशां च निर्णीय जातकशास्त्रोदितं सदसत्फलं वाच्यम् ।
जन्म कुंडली की रीति: पहले दृष्टियाँ, बल, आयु के वर्ष और दशाएँ निकालनी पड़ती हैं।
तत्रापि इष्टकष्टबलाश्रयगुणकानयने सच्छेदगणितस्य दशाप्रवेशो जन्मकालकलियातवत्सरस्येत्यादिगणितस्य च ज्ञानं सिद्धांतविदामेव न यादृशानां तादृशानाम् ।
जन्म कुंडली की रीति: इसका गणित केवल जानकारों को आता है।
अन्यच्च एवमत्यायासेनानीतास्वपि दशासु फलविवेकः कर्त्तुमशक्यः कथं 'आयुःकृतं येन हि यत्तदेवे'त्यादिवराहोक्तेर्ग्रहायुर्वर्षाणां दश वा पञ्चदशवा विंशतिर्वेत्यादीनां बहूनां वर्षाणां सत्त्वात्तत्तद्ग्रहसम्बन्धि शुभाशुभदशाफलं तावत्कालमध्ये नैकरूपं सम्भवति ॥
लंबी अवधियों की समस्या: कई वर्ष की अवधि पूरे समय एक फल नहीं दे सकती।