हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
इत्यादिभिर्वाक्यैरुपनयनविवाहकाला अनेकेऽभिहितास्तेषां ज्ञानं झटिति ताजिकशास्त्रादेव जायते ॥
इन और दूसरे वचनों से जनेऊ और विवाह के बहुत से समय दिए गए हैं। वे अकेली ताजिक विद्या से जल्दी जान लिए जाते हैं।
सरल अर्थ: ताजिक क्यों काम आता है: वह जनेऊ और विवाह के ठीक वर्ष जल्दी दिखा देता है।
अन्यच्च ॥ उक्तकालेपि गुरुशुद्धिं विना यथोपनयनविवाहावुत्सर्गतो न भवतस्तथा जन्मकालात्तत्तद्वर्षेष्वरिष्टसंभवेपि न भवतो दुष्टफलस्य तुल्यत्वादिति ।
एक और उपयोग: वर्ष में हानि दिखे तो जनेऊ और विवाह रुकते हैं। ऐसा तब भी होता है जब गुरु अच्छी जगह न हो।
ननु सदसत्फलावबोधार्थमस्ति ताजिकशास्त्रस्य प्रवृत्तिस्ताजिकशास्त्रोक्तवर्षप्रवेशो जन्मकालाधीनस्तदंगीकारे च जातकशास्त्रादेव नृणां सदसत्फलबोधो भविष्यति किमनेन ताजिकशास्त्रेण। अत्रोच्यते ॥
एक आपत्ति: वर्ष तो जन्म के समय पर टिका है, तो अकेली जन्म कुंडली क्यों नहीं?
जातकशास्त्रात्सदसज्ज्ञानं बह्वायाससाध्यं बहुकालसाध्यताऽस्ति ॥
उत्तर: जन्म कुंडली की रीति में बहुत मेहनत और समय लगता है।