हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अन्यच्च ॥ उक्तकालेपि गुरुशुद्धिं विना यथोपनयनविवाहावुत्सर्गतो न भवतस्तथा जन्मकालात्तत्तद्वर्षेष्वरिष्टसंभवेपि न भवतो दुष्टफलस्य तुल्यत्वादिति ।
और आगे। बताए हुए समय पर भी, गुरु की शुद्धि के बिना जनेऊ और विवाह प्रायः नहीं होते। उसी तरह, जब जन्म के समय से गिने गए उस वर्ष में अरिष्ट (वर्ष में हानि) उठे तब भी वे नहीं होते। क्योंकि बुरा फल एक ही है।
सरल अर्थ: एक और उपयोग: वर्ष में हानि दिखे तो जनेऊ और विवाह रुकते हैं। ऐसा तब भी होता है जब गुरु अच्छी जगह न हो।
ननु सदसत्फलावबोधार्थमस्ति ताजिकशास्त्रस्य प्रवृत्तिस्ताजिकशास्त्रोक्तवर्षप्रवेशो जन्मकालाधीनस्तदंगीकारे च जातकशास्त्रादेव नृणां सदसत्फलबोधो भविष्यति किमनेन ताजिकशास्त्रेण। अत्रोच्यते ॥
एक आपत्ति: वर्ष तो जन्म के समय पर टिका है, तो अकेली जन्म कुंडली क्यों नहीं?
जातकशास्त्रात्सदसज्ज्ञानं बह्वायाससाध्यं बहुकालसाध्यताऽस्ति ॥
उत्तर: जन्म कुंडली की रीति में बहुत मेहनत और समय लगता है।
तथाहि जन्मकालीनस्पष्टग्रहानंगीकृत्य दृष्टिषड्बलेष्टकष्टबलानि सर्वग्रहाणामायुर्वर्षाणि चानीय ततो दशामंतर्दशां च निर्णीय जातकशास्त्रोदितं सदसत्फलं वाच्यम् ।
जन्म कुंडली की रीति: पहले दृष्टियाँ, बल, आयु के वर्ष और दशाएँ निकालनी पड़ती हैं।