हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
ननु सदसत्फलावबोधार्थमस्ति ताजिकशास्त्रस्य प्रवृत्तिस्ताजिकशास्त्रोक्तवर्षप्रवेशो जन्मकालाधीनस्तदंगीकारे च जातकशास्त्रादेव नृणां सदसत्फलबोधो भविष्यति किमनेन ताजिकशास्त्रेण। अत्रोच्यते ॥
पर कोई आपत्ति कर सकता है: ताजिक विद्या अच्छे-बुरे फल बताने के लिए है। ताजिक में बताया वर्ष प्रवेश जन्म के समय पर टिका है। यह मान लें तो लोगों के अच्छे-बुरे फल जातक (जन्म कुंडली का फल) से ही मालूम हो जाएँगे। तब इस ताजिक विद्या का क्या काम? इसका हम उत्तर देते हैं:
सरल अर्थ: एक आपत्ति: वर्ष तो जन्म के समय पर टिका है, तो अकेली जन्म कुंडली क्यों नहीं?
जातकशास्त्रात्सदसज्ज्ञानं बह्वायाससाध्यं बहुकालसाध्यताऽस्ति ॥
उत्तर: जन्म कुंडली की रीति में बहुत मेहनत और समय लगता है।
तथाहि जन्मकालीनस्पष्टग्रहानंगीकृत्य दृष्टिषड्बलेष्टकष्टबलानि सर्वग्रहाणामायुर्वर्षाणि चानीय ततो दशामंतर्दशां च निर्णीय जातकशास्त्रोदितं सदसत्फलं वाच्यम् ।
जन्म कुंडली की रीति: पहले दृष्टियाँ, बल, आयु के वर्ष और दशाएँ निकालनी पड़ती हैं।
तत्रापि इष्टकष्टबलाश्रयगुणकानयने सच्छेदगणितस्य दशाप्रवेशो जन्मकालकलियातवत्सरस्येत्यादिगणितस्य च ज्ञानं सिद्धांतविदामेव न यादृशानां तादृशानाम् ।
जन्म कुंडली की रीति: इसका गणित केवल जानकारों को आता है।