हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अथ दशमलग्नानयनम् ॥युक्तायनांशार्कगतैष्यभागा लंकोदयघ्नाः खगुणोद्धृतास्तत् ॥स्याद्भुक्तभोग्यं तपनस्य जह्यात्पलीकृतात् प्रागपरान्नताच्चत् ॥
अब दसवें भाव का लग्न (उदय राशि) निकालना। अयनांश (राशिचक्र का खिसकाव) जोड़ा हुआ सूर्य लो। उसके बीते या आने वाले अंश लो। उन्हें लंका के उदय से गुणा करो। 30 से भाग दो। वह सूर्य का बीता या बाकी समय है। उसे पलों (24 सेकंड की इकाई) में बदले पूर्वी या पश्चिमी नत (मध्याह्न या मध्यरात्रि से दूरी का समय) में से घटाओ।
सरल अर्थ: दसवाँ भाव निकालना: सूर्य का अपनी राशि में बीता या बाकी समय लो। साथ में लंका के उदय-समय और मध्याह्न से समय लो।
क्रमाद्गतैष्यानुदयांश्च शेषमशुद्धहृत्खाग्निगुणं लवाद्यम् ॥
दसवाँ, सातवाँ और चौथा भाव: दसवाँ मध्याह्न से समय के सहारे निकलता है। उदय राशि में छह राशियाँ जोड़ो तो सातवाँ, दसवें में जोड़ो तो चौथा।
अथ पूर्वनतेपि धनलग्नानयनार्थं मदीयं वृत्तम् ।
बलभद्र की छोटी रीति दसवें भाव के लिए: मध्याह्न से पूर्वी समय हो तो मध्यरात्रि से समय लो। फिर सूर्य और छह राशियाँ लो।
अथ नतं विनैव लग्नादेव दशमलग्नसाधनमुक्तं विवाहवृन्दावने ॥
केवल उदय राशि से दसवाँ भाव: उदय राशि को सूर्य मानो। आधी रात पर नई उदय राशि निकालो। फिर दोनों में से छह राशियाँ लो।