हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अथ पूर्वनतेपि धनलग्नानयनार्थं मदीयं वृत्तम् ।प्राङ्नतस्योन्नतं कृत्वा रविं कृत्वा सषड्भकम्॥लंकोदयैर्धनाख्येन कर्मणा स्यात्खभं स्फुटम् ॥
अब मेरा अपना श्लोक। इससे दसवें भाव का लग्न (उदय राशि) जोड़ की रीति से तब भी निकलता है, जब नत (मध्याह्न या मध्यरात्रि से दूरी का समय) पूर्वी हो। पूर्वी नत से उन्नत (मध्यरात्रि से समय) बनाओ। सूर्य और छह राशियाँ बनाओ। लंका के उदयों से, जोड़ नाम की रीति से, दसवाँ भाव सच्चा निकलता है।
सरल अर्थ: बलभद्र की छोटी रीति दसवें भाव के लिए: मध्याह्न से पूर्वी समय हो तो मध्यरात्रि से समय लो। फिर सूर्य और छह राशियाँ लो।
अथ नतं विनैव लग्नादेव दशमलग्नसाधनमुक्तं विवाहवृन्दावने ॥
केवल उदय राशि से दसवाँ भाव: उदय राशि को सूर्य मानो। आधी रात पर नई उदय राशि निकालो। फिर दोनों में से छह राशियाँ लो।
अयमर्थः प्रथमं स्वाभीष्टकाले स्वदेशीयोदयैर्लग्नं कार्यं ततस्तदेव लग्नं दशमलग्नार्थं सूर्यं कल्पयित्वा अयनांशाढ्यभानोरिति चरदलमानेयम् । ततश्चरपलयुतहीना नाडिकाः पंचचंद्रा द्युदलमथनिशार्द्धं याम्यगोले विलोममितिरात्रिदलमानेयं ॥ ततो रात्रिदलमेवेष्टकालं प्रकल्प्य प्रागानीतं लग्नमर्कं कल्पयित्वा व्यक्षैर्लंकोदयैरुक्तप्रकारेणानीतं लग्नं चतुर्थलग्नं भवति । अथ ते प्राग्लग्नचतुर्थे षड्राश्यूने क्रमेण सप्तमदशमलग्ने भवेताम् ।
दसवें भाव के कदम: उदय राशि, उसका दिन की लंबाई का अंतर, फिर आधी रात, फिर नई उदय राशि (चौथा)। छह राशियाँ घटाने से सातवाँ और दसवाँ।
अथ लग्नचतुर्थयोः सिद्धौ ससंधिसर्वभावानयने मत्कृतपद्यानि ॥
भावों की संधियाँ: चौथे भाव में से उदय राशि घटाओ, 6 से भाग दो, उदय राशि में जोड़ो। यह पहली संधि है।