हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
ताजिकसारेपिविना ग्रहैस्स्पष्टतरैर्न किंचित्फलं प्रवक्तुं नितरां क्षमस्स्यादिति॥
ताजिकसार में भी: बहुत सही ग्रहों के बिना कोई भी कोई फल बता ही नहीं सकता।
सरल अर्थ: सही ग्रह नहीं तो फल नहीं: ठीक ग्रहों के बिना फल नहीं बताए जा सकते।
अथ ब्रह्मसौरार्यादिपक्षाणां सत्त्वात्कस्मिन् पक्षे ग्रहाः साध्या इत्युक्तं दामोदरपद्धतौ ॥
कौन-सा ग्रह गणित का मत लें: वह जिसके ग्रह आकाश में दिखने वाले से मेल खाते हों।
ननु ग्रहानयनमार्षशास्त्रादेव कर्तुं युज्यते नतु मानुष्यात् ॥ तस्यायथार्थत्वादिति चेत्सत्यं । ग्रहानयनं मुनिकृतशास्त्रादेव कर्त्तुमुचितम् ॥ परन्तु तत्रापि कालवशेनान्तरं पतति ।
ऋषियों के या मनुष्यों के ग्रंथ: ऋषियों के ग्रंथ ठीक हैं। पर समय के साथ आकाश से अंतर आ जाता है।
उक्तञ्च सूर्यसिद्धान्ते ॥
सूर्य सिद्धांत: विद्या वही पुरानी है; केवल युगों में समय आगे बढ़ गया है।