मुहूर्तमार्तण्ड · नारायण दैवज्ञ कृत
अध्याय 9 · वेद-पाठ न करने के दिन
अनध्यायप्रकरणम्
दक्षांगोदरनाभिहृत्सु पतिता पल्ली वरांगे हनुं त्यक्त्वा नुः शुभदा स्त्रियाः फलमिदं वामेतरव्यत्ययात् । इत्याहुः सरठप्ररोहणफलं पातेऽन्यथैके वृथापल्यारोहणकेऽपि वस्त्रसहितः स्नात्वा चरेच्छांतिकम् ॥ ८ ॥
छिपकली पुरुष के दाएँ अंग पर गिर सकती है। वह पेट, नाभि, हृदय या सिर पर गिरे, पर ठुड्डी पर नहीं। तब वह उसके लिए अच्छा फल लाती है। स्त्री के लिए फल वही है, बस बाएँ और दाएँ उलट जाते हैं। कहते हैं कि गिरगिट शरीर पर चढ़े तो भी यही फल होता है। कुछ लोग कहते हैं कि गिरने पर उलटा फल होता है। छिपकली यों ही शरीर पर चढ़ जाए तो भी कपड़ों समेत नहाएँ। फिर शांति (शांति के लिए पूजा) करें।
सरल अर्थ: पुरुष के दाएँ अंग पर छिपकली गिरे तो अक्सर शुभ होता है। स्त्री के लिए बायाँ अंग। फिर नहाकर पूजा करें।
ग्रामांतः कुणपे श्वशूद्रनिकटे श्राद्धाशने वक्रगे तांबूले ग्रहणाद्गुरुक्षितिपतिप्रांतादुपोत्सर्गतः । भूकंपाशनिपाततः पुरदहे रिष्टावलोकात्त्र्यहं गर्जेऽनार्तवके त्र्यहं समयजे सज्योतिरंते सतः ॥ ५ ॥
शव के पास या श्राद्ध का भोजन करके न पढ़ें। ग्रहण और भूकंप जैसी घटनाओं से तीन दिन पढ़ाई रुकती है।
वाद्योलूकखरार्तजंबुकरवे साम्नां च वाते जले नीहारे पतिताभिशस्तनिकटे धावज्जनालोकने । ग्रामांते पितृकाननेप्यथ सतानूनप्त्रिणीते दिवं तद्वत्सद्व्रतिनि त्र्यहं च न पठेद्भुक्त्वार्द्रपाणिर्न च ॥ ६ ॥
शोर, खराब मौसम, कुछ जगहें और लोग, और साथी पुरोहित या सहपाठी की मृत्यु पढ़ाई रोकते हैं।
रात्र्यर्धे मदनो मुनिर्दलयुते यामे चतुर्थ्याद्यके प्राग्रात्रौ पठनं ह्युपाकरणतो मासं निशः प्राग्दले । श्वोऽनध्याय इतीह रात्रिपठनं वर्ज्यं सदा संध्ययोश्चोरोपद्रवयामके त्रिदिवसं दुर्भुक्प्रतिग्राहयोः ॥ ७ ॥
कुछ तिथियाँ रात में शुरू हों तो उस रात न पढ़ें। संध्या में, बुरे भोजन या बुरे दान के बाद भी न पढ़ें।