जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 1
संज्ञाध्यायः
देहंद्रव्यपराक्रमौसुखसुतौशत्रुःकलत्रंमृतिर्भाग्यंराज्यपदंक्रमेणगदितालाभव्ययौलग्नतः ॥भावाद्वादशतत्रसौख्यशरणंदेहंमतंदेहिनांतस्मादेवशुभाशुभाख्यफलजःकार्योबुधैर्निर्णयः ॥ ५ ॥
लग्न (उदय राशि) से भावों को क्रम से गिनिए। बारह भाव ये हैं: देह, धन, पराक्रम, सुख, संतान, शत्रु, पत्नी, मृत्यु, भाग्य, राज्य, लाभ और व्यय। इनमें देह भाव को जीवों के सुख का सहारा माना गया है। इसलिए समझदार लोगों को उसी से अच्छे और बुरे फल तय करने चाहिए।
सरल अर्थ: बारह भाव ये हैं: देह, धन, पराक्रम, सुख, संतान, शत्रु, पत्नी, मृत्यु, भाग्य, राज्य, लाभ और व्यय।
लग्नंमूर्तिस्तथांगंतनुरुदयवपुःकल्पमाद्यंततःस्वंकोशार्थाख्यंकुटुंबंधनमथसहजंभ्रातृदुश्चिक्यसंज्ञम् ॥
हर भाव के कई नाम हैं। पहले का तनु, दूसरे का धन, चौथे का बंधु और पाँचवें का बुद्धि है।
वाक्स्थानंपंचमंस्यात्तनुजमथरिपुद्वेषवैरिक्षताख्यंषष्ठंजामित्रमस्तंस्मरमदनमदद्यूनकामाभिधानम् ॥
और नाम: पाँचवाँ बोलने का स्थान है, छठा रिपु, सातवाँ काम और आठवाँ मृत्यु।
ताताज्ञामानकर्मास्पदगगननभोव्योममेषूरणाख्यंमध्यंव्यापारमूचुर्दशममथभवंचागमंप्राप्तिमायम् ॥
दसवें, ग्यारहवें और बारहवें भाव के भी कई-कई नाम हैं। समान अर्थ वाले शब्द भी नाम हैं।