जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 1
संज्ञाध्यायः
सद्भावाकलितंपदार्थललितंयोगांगलीलार्चितंश्रीमद्भागवतंशुकास्यगलितंयच्छ्रीधरस्वामिना ॥सुव्यक्तंक्रियतेगणेशकविनागाथोक्तितज्जातकंवृत्तस्रग्धरयाजनादिसुफलंज्योतिर्विदांजीवनम् ॥ २ ॥
श्रीमद्भागवत शुकदेव के मुख से निकला था। वह अच्छे भावों से भरा है और अर्थ में सुंदर है। साधना के अंगों से वह शोभित है। श्रीधर स्वामी ने उसे साफ़ समझा दिया। उसी तरह अब कवि गणेश इस जातक (जन्म कुंडली का फल) को बहुत साफ़ करके बताते हैं। यह पहले पुराने गाथा-श्लोकों में कहा गया था। वे इसे स्रग्धरा छंद में कहते हैं। यह लोगों को अच्छे फल देता है। यह ज्योतिषियों का जीवन और रोज़ी-रोटी है।
सरल अर्थ: जैसे श्रीधर ने भागवत को साफ़ किया, वैसे ही गणेश ज्योतिषियों के लिए इस जन्म कुंडली के ग्रंथ को श्लोकों में साफ़ करते हैं।
यत्पूर्वंपरमंशुकास्यगलितंसज्जातकंफक्किकारूपंगूढतमंतदेवविशदंकुर्वेगणेशोस्म्यहम् ॥
गणेश एक पुराने, छोटे और छिपे हुए जन्म कुंडली के ग्रंथ को श्लोकों में साफ़ करते हैं। यह यश, सुख और धन देता है।
भूयांसःसंतिभूमौनिजपरमधियाशालिनःकाव्यगुंफेसंख्यावंतस्तथापिप्रचुरपरगुणानंदलीलांभजंते ॥
बहुत से कवि बुद्धिमान होते हैं, फिर भी वे दूसरों के गुणों का आनंद लेते हैं। बड़े समुद्र की तरह महान लोग अपनी मर्यादा रखते हैं।
देहंद्रव्यपराक्रमौसुखसुतौशत्रुःकलत्रंमृतिर्भाग्यंराज्यपदंक्रमेणगदितालाभव्ययौलग्नतः ॥
बारह भाव ये हैं: देह, धन, पराक्रम, सुख, संतान, शत्रु, पत्नी, मृत्यु, भाग्य, राज्य, लाभ और व्यय।