जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 1
संज्ञाध्यायः
हृद्यैःपद्यैर्गुंफितेसूरितोषेऽलंकाराख्येजातकेमंजुलेऽस्मिन् ॥संज्ञाध्यायःश्रीगणेशेनवर्यैर्वृत्तैर्दिग्भिःसंयुतोयंप्रणीतः ॥ १२ ॥
जातक (जन्म कुंडली का फल) का यह सुंदर ग्रंथ अलंकार कहलाता है। यह विद्वानों के आनंद के लिए मनभावन श्लोकों में गूँथा गया है। इसमें श्री गणेश ने संज्ञाओं का यह अध्याय 10 सुंदर श्लोकों में लिखा।
सरल अर्थ: संज्ञाओं का अध्याय यहाँ पूरा हुआ, जिसे गणेश ने दस सुंदर श्लोकों में लिखा।
आद्यंतुर्यंकलत्रंदशममिहबुधैःकेंद्रमुक्तंत्रिकोणंपुत्रंधर्माख्यमुक्तंपणफरमुदितंमृत्युलाभात्मजार्थम् ॥
पहला, चौथा, सातवाँ और दसवाँ भाव केंद्र हैं। पाँचवाँ और नौवाँ भाव भाग्य के भाव हैं। छठा, आठवाँ और बारहवाँ भाव बुरे हैं।
चंद्रेज्यक्षितिजारवींदुतनयौगुर्विंदुसूर्याःक्रमाच्छुक्रार्कौरविचंद्रभूमितनयाज्ञार्कीसितज्ञौमताः ॥
हर ग्रह के मित्र, सम और शत्रु ग्रह होते हैं। यह श्लोक सातों ग्रहों के लिए उन्हें गिनाता है।
तृतीयदशमेग्रहोनवमपंचमेष्टांबुनिक्रमाच्चरणवृद्धितःस्मरगृहंततःपश्यति ॥
ग्रह सातवें भाव को पूरा देखते हैं और बाकी भावों को कुछ हद तक देखते हैं। मेष से राशियों के स्वामी: मंगल, शुक्र, बुध, चंद्रमा, सूर्य।