हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 4 · सहम (खास बिंदु)
सहमाध्यायः
मन्दन्धराजातद्युनिशं सलग्नं कृष्णाख्यकं वै सहमं निरुक्तम् ६३ ॥चन्द्रमसोर्कमह्नि रात्रौ विलोमन्नतु संयुतं स्यात् ॥ दृष्ट्याख्य ६४ मेतानि मुनीरितानीति ॥
दिन और रात में, मंगल में से शनि घटाइए, और लग्न (उदय राशि) जोड़िए। इस सहम (जीवन के एक विषय का खास बिंदु) को कृष्ण कहा जाता है। दिन में चंद्रमा में से सूर्य घटाइए। रात में उलटा कीजिए, पर कुछ जोड़ा नहीं जाता। इसे दृष्टि (ग्रह की नज़र) कहा जाता है, संख्या 64। ये ऋषि ने बताए थे।
सरल अर्थ: कृष्ण बिंदु: मंगल घटा शनि जमा लग्न, हमेशा। दृष्टि बिंदु: दिन में चंद्रमा घटा सूर्य, रात में उलटा, लग्न नहीं जुड़ता।
अथ पितृव्याखेटकभृत्यबुद्धिसहमानयनमुक्तम्मुक्तावल्याम् ॥
चाचा का बिंदु: सूर्य घटा शनि जमा लग्न। शिकार का बिंदु: छठा भाव घटा उसका स्वामी, जमा बारहवाँ भाव।
सौम्यं विशोध्य चन्द्राल्लग्नाढ्यो भृत्यसहमं स्यात् ६७ ॥
सेवक बिंदु: चंद्रमा घटा बुध जमा लग्न। बुद्धि बिंदु: गुरु घटा सूर्य जमा लग्न। रात में उलटे।
अथान्यसहमानामानयनमुक्तं हिल्लाजताजिके ॥
लाभ बिंदु: ग्यारहवाँ भाव घटा उसका स्वामी जमा लग्न। खज़ाने का बिंदु: लग्न घटा चौथे का स्वामी जमा लग्न।