हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 4 · सहम (खास बिंदु)
सहमाध्यायः
भौमं हिमांशोर्व्यपहाय घस्रे क्लेशः ससूर्यो हि विलोमरात्रौ ५५ ॥सूर्याच्छनिं सांगमिदं तथैव गमागमाख्यं सहमं विचिन्त्यम् ५६ ॥
क्लेश (कष्ट) सहम (जीवन के एक विषय का खास बिंदु): दिन में चंद्रमा में से मंगल घटाइए, और सूर्य जोड़िए। रात में उलटा कीजिए। गमागम (आना-जाना): सूर्य में से शनि घटाइए, और लग्न (उदय राशि) जोड़िए। यह उसी तरह निकाला जाता है।
सरल अर्थ: कष्ट बिंदु: दिन में चंद्रमा घटा मंगल जमा सूर्य, रात में उलटा। आना-जाना बिंदु: सूर्य घटा शनि जमा लग्न, उसी तरह निकाला जाता है।
गुरुं सदेंदोस्तनुयुग्गजाख्ये ५७ गुरो रविं सांगमहन्यथोह्येत् ॥
हाथी बिंदु: चंद्रमा घटा गुरु जमा लग्न। सुमहत् बिंदु: दिन में गुरु घटा सूर्य जमा लग्न, रात में उलटा। हानि बिंदु: गुरु घटा पुण्य बिंदु।
शनेः कुजश्चाष्टकमङ्गयुक्तं ६० दिवा रिपुं ६ चान्त्य १२ गृहात्सलग्नम् ॥
आठ का बिंदु: शनि घटा मंगल जमा लग्न। चौपाए का बिंदु: दिन में बारहवाँ भाव घटा छठा भाव जमा लग्न। बुरी आदत का बिंदु: लग्न घटा शनि जमा लग्न।
मन्दन्धराजातद्युनिशं सलग्नं कृष्णाख्यकं वै सहमं निरुक्तम् ६३ ॥
कृष्ण बिंदु: मंगल घटा शनि जमा लग्न, हमेशा। दृष्टि बिंदु: दिन में चंद्रमा घटा सूर्य, रात में उलटा, लग्न नहीं जुड़ता।