हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 3 · सोलह ताजिक योग
षोडशयोगाध्यायः
हीनं समं हीनतरं मध्यममेवञ्चन्द्रस्य लग्नेशकार्येशयोश्चाधिकारगवेषणया कम्बूलमुत्तमोत्तमादिषोडशभेदभिन्नम्भवतीति ज्ञेयम् ॥
दर्जे नीचा, सम, और भी नीचा और बीच का हैं। चंद्रमा का और लग्न (उदय राशि) और काम के स्वामियों का दर्जा देखिए। इससे कंबूल (इत्थशाल को चंद्रमा का सहारा) के सोलह भेद होते हैं। वे उत्तम-उत्तम से आगे चलते हैं।
सरल अर्थ: कंबूल के सोलह भेद हैं, जो चंद्रमा और दोनों स्वामियों के दर्जों से मिलते हैं।
अथोत्तमकम्बूललक्षणं संज्ञातंत्रे ॥
ताजिक नीलकंठी 2.37 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
अत्रोदाहरणन्तत्रैव ॥
उत्तम-उत्तम कंबूल: सूर्य या मंगल मेष में, चंद्रमा कर्क में, इत्थशाल के साथ। काम हो जाता है।
अत्र सन्तानप्रश्ने मेषलग्नं लग्नेशो भौमः स्वगृहे मेषलग्ने विंशत्यंशं पंचमभावाधीशो रविः स्वोच्चे मेषे सप्तदशांशश्चन्द्रः कर्के स्वगृहे चतुर्दशांशः ॥ अत्रार्कभौमयोः कार्य्येशलग्नेशयोरित्थशालयोगोस्ति । चन्द्रोऽपि द्वाभ्यां सहेत्थशालङ्करोति तेन उत्तमोत्तमकम्बूलज्ञातम् ॥ उत्तमोत्तमकार्यङ्करोति सन्तानप्राप्त्याख्यं कार्य्यमवश्यङ्करोतीत्यर्थः ॥
उत्तम-उत्तम कंबूल का उदाहरण: संतान का प्रश्न। मेष लग्न, मंगल 20 पर, सूर्य मेष में 17 पर, चंद्रमा कर्क में 14 पर। संतान की संभावना है।