हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अथ पञ्चाङ्गयंत्रादेव तात्कालिकीकरणेन स्पष्टग्रहानयनमुक्तं श्रीमन्नीलकण्ठदैवज्ञैः ।गतैष्यदिवसाघ्नेन गतिर्निघ्नी खषड् ६० हता ॥लब्धमंशादिकं शोध्यं योज्यं स्पष्टो भवेद्ग्रह इति ॥
यही श्लोक: Tajika Nilakanthi 1.18
अब पूज्य नीलकंठ दैवज्ञ बताते हैं कि पंचांग (तिथि-पत्र) की सारणी से ही सच्चे ग्रह कैसे निकालें। उन्हें चाहे हुए समय तक लाकर निकालना है। यही श्लोक ताजिक नीलकंठी 1.18 में है; उसका हिंदी अर्थ वहाँ दिया है।
सरल अर्थ: ताजिक नीलकंठी 1.18 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
अथ पञ्चांगीयनक्षत्रादेव चंद्रस्पष्टीकरणमुक्तं तैरेव ॥
पंचांग के तारे से चंद्रमा: तारे का बीता भाग (पिछले तारे के अंत से अब तक) और तारे का पूरा विस्तार।
खषड्घ्नं भयातं भभोगोद्धृतं तत्खतर्क ६० घ्नधिष्ण्येषु युक्तं २ द्विनिघ्नम् ॥
ताजिक नीलकंठी 1.19 वाला ही श्लोक है; उसका अर्थ वहाँ देखें।
अत्रेदं ध्येयम् ॥ पंचांगीयग्रहाः किंदेशीया उत्पन्नश्च मनुष्यः किंदेशीयः । नहि सर्वदेशीयमनुष्याणामेकदेशनिष्पन्नपञ्चांगेन स्पष्टा ग्रहाः कर्तुं युज्यन्ते ॥ देशभेदेन देशांतरभुजांतरोदयांतरचरपलादिसंस्कारसद्भावात्सूर्यादिसर्वग्रहाणामन्यथादर्शनात् ॥ तस्मात्स्पष्टग्रहसहितैस्तद्देशीयपञ्चांगैःकृत्वा तद्देशीयमनुष्याणां स्पष्टा ग्रहाः कर्तुमिष्यन्ते नत्वन्यत्रेति ज्ञेयम् ॥
अपने यहाँ का पंचांग लो: एक देश का बना पंचांग दूसरे देश में जन्मे लोगों के सच्चे ग्रह नहीं देता।