हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
अथ लग्नाद्द्वादशभावसाधनम् । उक्तं च जातकसुधानिधौ ॥जन्माब्दपृच्छादिशुभाशुभेषु भावा विधेयाः सुधिया यतोत्र ॥तत्तद्दशेनैव दिशंति नित्यं शुभाशुभं भावभवं नभोगा इति ॥
अब लग्न (उदय राशि) से बारह भाव निकालना। यह जातकसुधानिधि में कहा गया है। जन्म, वर्ष, प्रश्न और ऐसी बातों के अच्छे-बुरे का विचार करो। इनके लिए बुद्धिमान को भाव निकालने चाहिए। क्योंकि यहाँ ग्रह सदा भावों से पैदा हुआ अच्छा-बुरा अपनी-अपनी दशा (ग्रह का समय) में देते हैं।
सरल अर्थ: भाव क्यों निकालें: ग्रह हर भाव का अच्छा-बुरा देते हैं, इसलिए जन्म, वर्ष और प्रश्न कुंडली में भाव निकालने चाहिए।
ताजिकतिलकेपि ॥
भाव पहले: वर्ष, प्रश्न, यात्रा और जन्म की कुंडली में सबसे पहले भाव निकालो।
भावानां नामान्युक्तानि ताजिकमुक्तावल्याम् ॥
बारह भावों के नाम: शरीर, धन, भाई, मित्र, पुत्र, शत्रु, पत्नी, आठवाँ, कर्तव्य, कर्म, लाभ, व्यय।
अत्रलग्नादिभावा अन्वर्थसंज्ञा ज्ञेयाः ॥ यथादेहविचारोलग्नात् द्रव्यविचारो द्वितीयादेवं सर्वत्र ॥ एतत्सविशेषभावविचारे वक्ष्यामः ॥
भावों के नाम अपना अर्थ रखते हैं: शरीर पहले भाव से, धन दूसरे से, और ऐसे ही।