हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 1 · ग्रह, राशि और वर्ष प्रवेश
ग्रहराशिस्वरूपवर्षप्रवेशाद्यानयनाधिकारः
भावानां नामान्युक्तानि ताजिकमुक्तावल्याम् ॥तनुर्धनंभ्रातृसुहृत्सुतारिस्त्रीरंध्रधर्माः क्रमशो विलग्नात् ॥व्यापारलाभव्ययसंज्ञकाश्च संहारगत्या स्युरिमेर्कतुल्या इति ॥
भावों के नाम ताजिकमुक्तावली में दिए हैं। लग्न (उदय राशि) से क्रम में वे हैं: तनु, धन, भाई, मित्र, पुत्र और शत्रु। फिर आते हैं पत्नी, रंध्र (आठवाँ भाव), धर्म (सही कर्तव्य), कर्म, लाभ और व्यय। ये बारह हैं, और ये उलटी दिशा में चलते हैं।
सरल अर्थ: बारह भावों के नाम: शरीर, धन, भाई, मित्र, पुत्र, शत्रु, पत्नी, आठवाँ, कर्तव्य, कर्म, लाभ, व्यय।
अत्रलग्नादिभावा अन्वर्थसंज्ञा ज्ञेयाः ॥ यथादेहविचारोलग्नात् द्रव्यविचारो द्वितीयादेवं सर्वत्र ॥ एतत्सविशेषभावविचारे वक्ष्यामः ॥
भावों के नाम अपना अर्थ रखते हैं: शरीर पहले भाव से, धन दूसरे से, और ऐसे ही।
तत्र भावानयनोपायउक्तः ॥ अथ चरखंडदिनार्द्धनयनं ।
दिन की लंबाई के चरण: विषुव की दोपहर की छाया को 10, 8 और 10 से गुणा करो। अंतिम को 3 से भाग दो।
स्यात्सायनोष्णांशुभुजर्क्षसंख्यचरार्द्धयोगो लवभोग्यघातात् ॥
दिन की लंबाई का अंतर: बीती राशियों के चरण और अगली राशि का एक भाग जोड़ो। यह पलों में मिलता है।