जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 3
योगाध्यायः
नेत्रेपीडाश्रुपातात्तदनुशशिकुजावेकभावेयदाक्ष्णोश्चिह्नंकिंचित्तदानींग्रहबलवशतोदृश्यमेवंसुधीभिः ॥मार्तंडेरिःफयातेतदनुनवमगेपुत्रगेवाखलाढ्येदृष्टेवास्यान्मनस्वीसुविकलनयनःसूर्यजेव्याधियुक्तः ॥ २३ ॥
आँखों में दर्द हो सकता है और आँसू बह सकते हैं। अगर चंद्रमा और मंगल एक ही भाव में बैठें, तो आँखों पर छोटा निशान दिख सकता है। समझदार लोग यह ग्रहों के बल से तय करते हैं। सूर्य बारहवें, नौवें या पाँचवें भाव में बुरे ग्रहों के साथ बैठ सकता है, या उनसे देखा जा सकता है। तब व्यक्ति स्वाभिमानी होता है पर उसकी आँखें बहुत कमज़ोर हो सकती हैं। अगर शनि ऐसे बैठे, तो वह बीमार हो सकता है।
सरल अर्थ: मंगल के साथ चंद्रमा आँखों पर निशान डाल सकता है। बारहवें, नौवें या पाँचवें भाव में पीड़ित सूर्य उन्हें कमज़ोर कर सकता है।
शास्त्रीय मत, चिकित्सा सलाह नहीं।
चंद्रंपृष्ठोदयस्थंहिबुकगृहगतःसूर्यसूनुःप्रपश्येदित्थंलग्नाधिनाथेक्रियभवनगतेमानवोवामनःस्यात् ॥
मेष में लग्न के स्वामी के साथ चंद्रमा को देखता शनि छोटा कद दे सकता है। कुछ स्थितियाँ दाद ला सकती हैं।
दृष्टेक्रूरैर्नसौम्यैर्यदिरिपुगृहपेचोडुपेप्लीहवान्स्यादेवंकामांगनाथेतदनुरविसुतस्तुर्यगोनष्टदृष्टिः ॥
बुरे ग्रहों से पीड़ित छठे भाव का स्वामी या चंद्रमा तिल्ली की तकलीफ़ ला सकता है। चौथे भाव में शनि नज़र को हानि पहुँचा सकता है।
क्रूराःकेंद्रालयस्थावपुषिचविकलःकेंद्रगौपुष्पवंतौकिंवालग्नेप्रपश्येत्कविमिनतनयःश्रोणिभागेंगहीनः ॥
कोने के भावों में बुरे ग्रह शरीर, कूल्हों, बाँहों या पैरों में कमी ला सकते हैं।