जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 3
योगाध्यायः
मेषेमीनेकुलीरेतदनुचमकरेवृश्चिकेमंदचंद्रौस्यातांक्रूरान्वितौचेन्नवमभवनगौमानवःस्याच्चखंजः ॥लग्नस्थंपश्यतींदुंदिनमणितनयंभूमिजौद्यूनदृष्टोबुद्ध्याहीनोनरःस्यादिनविधुविवरेभूमिजश्चेत्तथैव ॥ १० ॥
शनि और चंद्रमा बुरे ग्रहों के साथ मेष, मीन, कर्क, मकर या वृश्चिक में बैठ सकते हैं। अगर वे नौवें भाव में हों, तो व्यक्ति लंगड़ा हो सकता है। चंद्रमा लग्न में हो सकता है और शनि उसे देख सकता है। मंगल भी उसे सातवें भाव से देख सकता है। तब व्यक्ति में अच्छी समझ की कमी हो सकती है। यही तब भी होता है जब मंगल सूर्य और चंद्रमा के बीच बैठे।
सरल अर्थ: नौवें भाव में पीड़ित शनि और चंद्रमा लंगड़ापन ला सकते हैं। चंद्रमा को देखते मंगल और शनि समझ को मंद कर सकते हैं।
प्रालेयांशौतनुस्थेगगनसदनगेसाधिकारेर्कसूनौदृष्टेस्मिन्कामदृष्ट्याहिमकिरणभुवाबुद्धियुङ्मानवःस्यात् ॥
लग्न में चंद्रमा को देखता बुध अच्छी समझ दे सकता है। वहाँ मंगल और चंद्रमा को देखे तो समझ मंद हो सकती है।
लग्नस्थेरौहिणेयेतदनुरविशनीक्रूरदृष्टौरिपुस्थावेकर्क्षेचैकभागेभवतिगतमतिर्दृष्टिहीनोशुभानाम् ॥
लग्न में बुध के साथ पीड़ित सूर्य और शनि मन को मंद कर सकते हैं। चौथे भाव में बुरे ग्रह हृदय को हानि पहुँचाते हैं।
दुष्टैर्वापीडितःसन्नथकुजरविजौवाक्पतिर्बंधुसंस्थाहृद्रोगःस्यान्नराणांव्रणइहनियतंक्लेशकारीशरीरे ॥
चौथे भाव में पीड़ित गुरु हृदय की बीमारी ला सकता है। चौथे में मंगल और आठवें में शनि दुख ला सकते हैं।