जातकालङ्कार · गणेश दैवज्ञ कृत
अध्याय 3
योगाध्यायः
प्रालेयांशौतनुस्थेगगनसदनगेसाधिकारेर्कसूनौदृष्टेस्मिन्कामदृष्ट्याहिमकिरणभुवाबुद्धियुङ्मानवःस्यात् ॥पृथ्वीसूनुंमृगांकंतनुनिलयगतंपूर्णदृष्ट्येंदुसूनुःपश्येच्चेद्बुद्धिहीनस्त्वथशशितनुपौभूभुवापीडितौवा ॥ ११ ॥
चंद्रमा लग्न में हो सकता है। शनि दसवें भाव में अपने ही स्थान में बलवान हो सकता है। अगर बुध सातवें भाव से चंद्रमा को देखे, तो व्यक्ति की समझ अच्छी होगी। बुध लग्न में बैठे मंगल और चंद्रमा को पूरी दृष्टि से देख सकता है। तब व्यक्ति में अच्छी समझ की कमी हो सकती है। यही तब भी होता है जब मंगल चंद्रमा और लग्न के स्वामी को परेशान करे।
सरल अर्थ: लग्न में चंद्रमा को देखता बुध अच्छी समझ दे सकता है। वहाँ मंगल और चंद्रमा को देखे तो समझ मंद हो सकती है।
लग्नस्थेरौहिणेयेतदनुरविशनीक्रूरदृष्टौरिपुस्थावेकर्क्षेचैकभागेभवतिगतमतिर्दृष्टिहीनोशुभानाम् ॥
लग्न में बुध के साथ पीड़ित सूर्य और शनि मन को मंद कर सकते हैं। चौथे भाव में बुरे ग्रह हृदय को हानि पहुँचाते हैं।
दुष्टैर्वापीडितःसन्नथकुजरविजौवाक्पतिर्बंधुसंस्थाहृद्रोगःस्यान्नराणांव्रणइहनियतंक्लेशकारीशरीरे ॥
चौथे भाव में पीड़ित गुरु हृदय की बीमारी ला सकता है। चौथे में मंगल और आठवें में शनि दुख ला सकते हैं।
लग्नंपश्येन्निजर्क्षेयदिधरणिसुतःसंस्थितःकातरःस्याच्छायासूनुर्नभस्थोयदिनिशिजननंतद्वदत्रापिवाच्यम् ॥
लग्न में मंगल झगड़े ला सकता है। सातवें भाव में कमज़ोर मंगल मज़बूत, लड़ाकू स्वभाव दे सकता है।