हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 3 · सोलह ताजिक योग
षोडशयोगाध्यायः
सर्वे ग्रहा द्वित्रिष्वपि केंद्रादिषुस्थिता योगकर्तारो ज्ञेया इतिजीर्णटीकाकृत् ॥
ग्रह दो या तीन तरह के भावों में खड़े हो सकते हैं, जैसे केंद्र (पहला, चौथा, सातवाँ, दसवाँ भाव) में। उन सबको योग बनाने वाला जानना चाहिए। ऐसा पुरानी टीका लिखने वाले कहते हैं।
सरल अर्थ: दो या तीन तरह के भावों में खड़े ग्रह भी योग बनाते हैं।
यादवेनैतौ योगौ अन्यथैव कथितौ ॥
यादव का ढंग: इक्कबाल में दो ग्रह दृष्टि में होते हैं, एक केंद्र में। इंदुवार वही है, पर दूसरा गिरते भाव में होता है।
द्वयोरेव ग्रहयोः केंद्रपणफरसंस्थयोर्दृष्टौ सत्यामिक्कवालयोगः । दृष्टौ सत्यां केंद्रापोक्लिमस्थयोर्द्वयोरेव ग्रहयोरिंदुवारयोग इतियादवमतं । अत्र दीप्तांशैर्दृष्टौ योगाः संभवंत्यतो यादवोक्त एव पक्षः साधीयानिति चेन्न यतो यमयायोगे सर्वैस्ताजिककर्तृभिर्दृष्ट्यभाव उदाहतोस्ति ॥
यादव के मत को तौला गया है। उसे माना नहीं गया, क्योंकि यमया योग बिना दृष्टि के भी बताया गया है।
इतीक्कवालेंदुवारौ ॥ अथेत्थशालः ॥ तच्च वर्तमानपरिपूर्णभविष्यमुथशिलभेदेन त्रिधेत्थशालयोगः ॥
इत्थशाल तीन तरह का है: वर्तमान, पूर्ण और भविष्य का।