हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
अत्रताजिकभूषणताजिकालंकारादौ मुसल्लहेशा अन्यथैवोक्ताः ॥रवीज्यमंदास्सितचन्द्रभौमाः शनिज्ञजीवाः कविभौमचन्द्राः ॥मुसल्लहेशा अजतो मृगेन्द्राद्धनुर्द्धरादह्नि निशि द्वयोर्वेति ॥
यहाँ ताजिकभूषण, ताजिकालंकार और ऐसे ग्रंथों में मुसल्लह (राशि का अपना नवाँ भाग) के स्वामी दूसरे ढंग से बताए गए हैं। समूह ये हैं। पहला: सूर्य, गुरु और शनि। आगे: शुक्र, चंद्रमा और मंगल। आगे: शनि, बुध और गुरु। अंतिम: शुक्र, मंगल और चंद्रमा। ये चार-चार राशियों के मुसल्लह स्वामी हैं, मेष से, सिंह से और धनु से। हर समूह दिन में, रात में, या दोनों में स्वामी देता है।
सरल अर्थ: मुसल्लह के स्वामियों का दूसरा मत: तीन-तीन ग्रहों के चार समूह, मेष, सिंह और धनु से गिने गए। दिन में, रात में या दोनों में।
नैतद्रम्यम् यतस्समरसिंहेनैव वर्षेशनिर्णयार्थं त्रैराशिकेश्वरा उक्ता नतु मुसल्लहेशाः ॥
यह मत स्वीकार नहीं: समरसिंह ने वर्षेश के लिए त्रैराशिक स्वामी बताए थे, मुसल्लह स्वामी नहीं।
मेषादिचतुस्त्रैराशिकेश्वरा रविसितार्किभृगवो हि
मेष से चार राशियों के स्वामी: दिन में सूर्य, शुक्र, शनि, शुक्र। रात में गुरु, चंद्रमा, बुध, मंगल। हमेशा शनि, मंगल, गुरु, चंद्रमा।
एते दिनरात्रिविभागोक्ताश्चैराशिकेश्वरा वर्षेशार्थमेवेत्युक्तं संज्ञातंत्रे ॥
दिन और रात के स्वामी केवल वर्षेश के लिए काम आते हैं।