हायनरत्न · बलभद्र कृत
अध्याय 2 · दृष्टि, बल और फल
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः
एतत्स्पष्टङ्गणितपूर्वकमुक्तम्मुक्तावल्याम् ॥लग्नकेन्द्रतदुपस्थितग्रहे रूप १ कार्द्ध १/२ चरणोन्मितं १/४ बलम् ॥स्त्रीषु रूपमवने ४ नवमान्तः पुंसु भावफलतोपरगेषु ॥स्थिरराशौ सर्वेषाम्पुंस्त्रीराशौ पुमङ्गनाख्यानामिति
यह मुक्तावली में हिसाब सहित साफ़ बताया गया है। लग्न (उदय राशि) में, केंद्र (पहला, चौथा, सातवाँ, दसवाँ भाव) में और उनके निकट खड़े ग्रह लीजिए। बल रूप (बल की एक इकाई) 1, आधा 1/2 और चौथाई 1/4 है। स्त्री ग्रहों के लिए चौथे (अवन) से नौवें के अंत तक एक रूप। पुरुष ग्रहों के लिए, दूसरों में, बल घर के फल के अनुसार है। स्थिर राशि में, सभी के लिए। पुरुष राशि और स्त्री राशि में, पुरुष और स्त्री कहे जाने वालों के लिए।
सरल अर्थ: मुक्तावली का स्थान बल: लग्न 1, केंद्र 1/2, उनके निकट 1/4। स्त्री ग्रह चौथे से नौवें तक पूरे। पुरुष ग्रह बाकी भावों में घर के फल का अनुसरण करते हैं।
अत्र लग्ने ग्रहः पूर्णवीर्य्यः केन्द्रेऽर्द्धवीर्य्यः पणफरापोक्लिमयोश्चरणवीर्य्यस्तत्र पूर्णम्बलं षष्टिकलात्मकम् । अर्द्धात्रिंशतूकलाः चरणःपञ्चदशकलाः
स्थान का बल: लग्न पूरा (60 कला), केंद्र आधे (30), बाकी भाव चौथाई (15)।
अथ लग्नसमे ग्रहे पूर्णम्बलन्द्वादशसन्धिविरामविकलातो लग्नभावप्रारम्भस्ततस्तद्विरामं यावत्फलोपचयः प्रथमभावविरामविकलातः प्रथमसन्धिविरामं यावद्भावफलोपचयः अन्तरस्थे ग्रहेनुपातः स चानुपातः पूर्वङ्ग्रहसन्ध्यन्तरं कार्यमित्यादिना भावफलानयनार्थं कृतमेव अतो लग्नस्थग्रहस्य भावफलमेवबलं केंद्रस्थग्रहस्य भावफलार्द्धमेव बलम्पणफरापोक्लिमस्थग्रहस्य भावफलचतुर्थांशो बलमिति
भाव के फल से स्थान का बल: लग्न के ग्रह को पूरा भाव फल, केंद्र के ग्रह को आधा। बाकी भावों के ग्रह को चौथाई।
अथ स्त्रीग्रहाणाञ्चतुर्थादिषड्भावेषु बलवत्त्वोक्तेः पूर्वयुत्त्या चतुर्थादिषड्भावस्थानां स्त्रीग्रहाणाम्भावफलमेव तत्रत्यं बलम् एवम्पुरुषग्रहाणामपि दशमादिषड्भावेषु स्थितानां भावफलमेव बलमिति
स्थान का बल: चौथे से नौवें भाव तक स्त्री ग्रहों को पूरा भाव फल मिलता है। दसवें से तीसरे भाव तक पुरुष ग्रहों को पूरा भाव फल मिलता है।