हायनरत्न · बलभद्र कृत
अत्र भाजकात्रिगुणो गुणकः अतोंशादित्रिगुणीकृतमित्युपपन्नमेवमनुपातेनाधिमित्रादिद्रेष्काणबलं पूर्वोक्तपरमबलेन ग्रहस्य हद्दाद्रेष्काणमुशल्लहबलं साध्यमेवं स्वादिनवांशे स्वादिहद्दायान्तत्तदंशैरनुपातात्फलं ज्ञेयम् तत्र हद्दायाम्परमम्बलङ्कलाः १५ मुशल्लहेपरमङ्कलाः ५ अथ एवं सर्वबलैक्यङ्ग्रहोपरि अन्येषाङ्ग्रहाणां या दृष्टयस्समागतास्तदैक्येन गुणितं षष्टिभक्तं स्फुटं स्यात् ॥
यहाँ गुणक भाजक का तीन गुना है। इसलिए 'अंश आदि, तीन गुना किए हुए' सिद्ध होता है। इसी तरह महामित्र के और दूसरे द्रेष्काण (राशि का तीसरा भाग) का बल निकालिए। ग्रह के हद्दा (राशि में ग्रह का अपना छोटा भाग), द्रेष्काण और मुसल्लह (राशि का अपना नवाँ भाग) का बल भी पहले बताए सबसे अधिक बल से निकालिए। इसी तरह अपने और दूसरे नवांश (राशि का नौवाँ भाग) और अपने और दूसरे हद्दा लीजिए। फल उनके अंशों के अनुपात से जाना जाता है। वहाँ हद्दा में सबसे अधिक बल 15 कला (साठवाँ भाग) है। मुसल्लह में वह 5 कला है। फिर सब बलों का जोड़ लीजिए। उसे उस ग्रह पर दूसरे ग्रहों की डाली गई दृष्टि (ग्रह की नज़र) के जोड़ से गुणा कीजिए। साठ से भाग दीजिए। वह ठीक हो जाता है।
सरल अर्थ: स्थान का बल: सब बलों को जोड़िए। दूसरे ग्रहों की दृष्टियों के जोड़ से गुणा कीजिए। फिर 60 से भाग दीजिए।
एवं सविशेषपञ्चवर्गीचक्रनिरूपणानन्तरमन्यत् स्थानबलमुक्तं तत्रैव समरसिंहेन ॥
समरसिंह का स्थान बल: लग्न, केंद्र या उनके निकट के ग्रह, या लग्न को देखने वाले। पुरुष ग्रह दसवें से तीसरे तक, स्त्री ग्रह नौवें तक।
पुंखेटाः पुंराशौ स्त्रीराशौ स्त्रीग्रहा बलिनः ।
पुरुष ग्रह पुरुष राशियों में बलवान, स्त्री ग्रह स्त्री राशियों में। सभी स्थिर राशियों में बलवान।
एतत्स्पष्टङ्गणितपूर्वकमुक्तम्मुक्तावल्याम् ॥
मुक्तावली का स्थान बल: लग्न 1, केंद्र 1/2, उनके निकट । स्त्री ग्रह चौथे से नौवें तक पूरे। पुरुष ग्रह बाकी भावों में घर के फल का अनुसरण करते हैं।
दृष्टिसाङ्गबलेष्टकष्टाद्यानयनाधिकारः